مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

تطورات معنایی خانه و خانواده ایرانی در رسانه‌های اجتماعی با تمرکز بر اینستاگرام

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
عبداله بیچرانلو 1
منصوره حجاری 2
1 دکتری تخصصی و دانشیار ارتباطات اجتماعی دانشگاه تهران، تهران، ایران
2 دانشجوی دکتری علوم ارتباطات، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه تهران، تهران، ایران
چکیده
در دهۀ اخیر، رسانه‌های اجتماعی در ایران، نقش مهمی را در اشتراک‌گذاری اطلاعات و عکس‌ها در میان اعضای خانواده پیدا کرده‌اند. به دلیل حضور و فعالیت اعضای خانواده در پلتفرم‌های مختلف ازجمله شبکۀ اجتماعی اینستاگرام، روابط خانوادگی که در گذشته امکان راهیابی به حوزه عمومی نداشت، امکان بازنمایی پیدا کرده‌است. پرسش اصلی پژوهش پیش‌رو این است که حضور کاربرانۀ اعضای خانواده ایرانی (همسران) در شبکه‌های اجتماعی (با تمرکز بر اینستاگرام) چه معناهای جدیدی از مفاهیمی مانند خانه، خانواده، صمیمیت (رابطه عاشقانه)، حریم خصوصی و مناسک خانوادگی برساخته ‌است؟ در این پژوهش با استفاده از نظریه نمایش فینچ و دیدگاه‌های گیدنز در خصوص مناسبات قدرت در خانواده، 700 پست و استوری اینستاگرامی از 21 صفحه خانوادگی با روش نشانه‌شناسی اجتماعی مطالعه شده است. یافته‌ها چندین موضوع کلیدی مرتبط با تغییرات در آیین‌های خانوادگی، تعاملات و مرزهای خانواده را نشان می‌دهند که ذیل دو مضمون فراگیر «ساخت خانه و خانواده» و «تعامل و معنا در خانواده» صورت‌بندی شده است. مضامین دیگر شامل «خانوادۀ هسته‌ای»، «مناسک خانوادگی بسط‌یافته»، «قدرت زنانه بسط‌یافته» و «حریم خانوادگی بسط‌یافته» است. یافته‌ها کم‌رنگ‌شدن مرزهای خصوصی خانواده را نشان می‌دهد. همچنین تعاملات گسترده و معانی جدیدی را در خانواده نشان می‌دهد که با تغییر نقش‌های سنتی جنسیتی مرتبط است. ویژگی‌های تعاملی شبکه‌های اجتماعی تصویرمحور برای بازسازی و انتشار نسخه‌های جدید زندگی خانواده‌های ایرانی امکان‌های جدید نمایش را بازتولید کرده است. رسانه‌ای شدن خانواده و تشخیص و تأیید دیگران دو روی یک سکه هستند. خانواده رسانه‌ای‌شده برای ابراز هویتش و دریافت تأیید، نیازمند نمایش و ساخت روایت خود است. پیامد نمایشی شدن، تمرکز بر روایت کوتاه‌مدت بوده است و اهداف بلندمدت روابط معمولاً در خودابرازی خانواده‌ها دیده نمی‌شوند.
کلیدواژه‌ها
خانواده ایرانی
رسانه‌های اجتماعی
اینستاگرام 
  1. بیچرانلو، عبدالله؛ صلواتیان، سیاوش و لاجوردی، آزیتا. (1398). بازنمود سبک ‌زندگی زنان جوان ایرانی در اینستاگرام. مطالعات فرهنگی و ارتباطات. 15 (56). 140-112.
  2. بیگوند، مینا؛ کاظمی، عباس و بصیریان جهرمی، حسین. (1400). زن در فرهنگ و هنر، دورة 13، شمارة 1، بهار:139 ـ 163
  3. تامپسون، جان. بی. (1396). رسانه‌ها و مدرنیته، مترجم: مسعود اوحدی. انتشارات آگاه
  4. ذکایی، محمد سعید؛ کرمی، محمدتقی؛ فرزاد منش، شیما. (1399). بازنمایی زندگی روزمره خانوادگی زنان ایرانی در اینستاگرام، فصلنامه مطالعات‌رسانه‌های‌نوین، سال ششم، شمارة 32، پاییز، ص 52-1
  5. رز، ژیلیــان (1397). روش و روش‌شناســی تحلیــل تصویــر، مترجــم: ســیدجمال‌الدین اکبــرزاده جهرمــی، ناشــران: پژوهشــگاه فرهنــگ، هنــر و ارتباطــات/ مرکــز پژوهــش و ســنجش افــکار صداوسیما، چــاپ دوم.
  6. زمانیان، علی. (1387). تغییرات بنیادین نهاد خانواده در چند دهه اخیر در ایران. چاپ اول، تهران: معاونت پژوهشی دانشگاه آزاد اسلامی
  7. عاملی، سعید رضا (1390). مطالعات جهانی‌شدن؛ دو فضایی شدن‌ها و دو جهانی شدن‌ها، تهران: سمت،
  8. عاملی، سعید رضا (1397)، خانواده مسلمان و فضای مجازی، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، چاپ دوم
  9. کرس، گونتر (1392). نشانه‌شناسی اجتماعی از نظریه تا کاربرد: بازنمود چندوجهی رویکرد نشانه‌شناسی اجتماعی به موضوع ارتباط در عصر حاضر. ترجمۀ: سجاد کبگانی و رحمان صحراگرد، تهران: مارلیک.
  10. گیدنز، آنتونی (1384)، چشم‌انداز جهانی. چاپ دوم. ترجمه حمیدرضا جلایی پور. انتشارات طرح نو
  11. گیدنز، آنتونی. (1387). جامعه‌شناسی، ترجمه محسن چاوشیان، تهران: نشر نی.
  12. لستر، مارتین؛ دووی، جان؛ گیدینگز، ست؛ گرنت، لین و کلی، کران (1398)، رسانه‌های نوین درآمدی انتقادی، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات، ترجمه احسان شاه قاسمی
  13. Antonucci, T. C., Ajrouch, K. J., & Webster, N. J. (2019). Convoys of social relations: Cohort similarities and differences over 25 years.Psychology and Aging, 34(8), 1158.
  14. Barnwell, A., Neves, B. B. & Ravn, S. (2021). Captured and captioned: Representing family life on Instagram. New Media & Society, pp. 22-. doi:10.1177/14614448211012791
  15. Cushing, A. L. (2013). “It’s stuff that speaks to me”: Exploring the characteristics of digital possessions. Journal of the American Society for Information Science and Technology, 64(8), 1723–1734. doi:10.1002/asi.22864
  16. Edwards, E., & Hart, J. (2004). Photographs as objects. In E. Edwards & J. Hart (Eds.), Photographs objects histories: On the materiality of images (pp. 1–15). New York, NY: Routledge.
  17. Finch J (2007) Displaying families. Sociology 41(1): 65–81. Geismar H (2017) Instant archives? In: Hjorth L (ed.) The Routledge Companion to Digital Ethnography. New York: Routledge, pp. 331–343
  18. Finch, J. (2007). Displaying families. Sociology, 41(1), 65–81. doi:10.1177/0038038507072284
  19. Kress, G. & T. Van Leeuwen (1996). Reading Images: The Grammar of Visual Design. London: Routledge.
  20. Kress, Gunther and Van Leeuven, Theo. (2006). Reading Images, Second Edition. Routledge, Taylor & Francis: e-Libray. London.
  21. Le Moignan E, Lawson S, Rowland DA, et al. (2017) Has Instagram fundamentally altered the ‘family snapshot’? In: Technology in households, proceedings of the 2017 CHI conference on human factors in computing systems, Denver, CO, 6–11 May, pp. 4935–4947. New York: ACM.
  22. Le Moignan, E. (2018). The family snapshot: Parental representations of family and children on instagram (Order No. 27991992).
  23. Loukianov, A. (2020). An exploration of the good life narratives of young people (Doctoral dissertation, University of Surrey
  24. Loukianov,A., Burningham., K &  JacksoN. T .(2019). Living the Good Life on Instagram. An exploration of lay understandings of what it means to live well. Journal of Consumer Ethics;
  25. Marija I. Golubović (2021). Overview of the research of representing the family and spare time on Facebook and Instagram
  26. Mirzoeff, N. (1999). An introduction to visual culture. Psychology press.
  27. Morgan D (2011) Rethinking Family Practices. Basingstoke: Palgrave Macmillan. Pearce KE and Vitak J (2016) Performing honor online: the affordances of social media for surveillance and impression management in an honor culture. New Media & Society 18(11): 2595–2612.
  28. Nguyen, L. H., Drew, D. A., Graham, M. S., Joshi, A. D., Guo, C. G., Ma, W., ... & Zhang, F. (2020). Risk of COVID-19 among front-line health-care workers and the general community: a prospective cohort study. The Lancet Public Health, 5(9), e475-e483.
  29. Rose G. (2014). How digital technologies do family snaps: only better. In: Larsen J, Sandbye M (eds) Digital Snaps: The New Face of Photography. London; New York: I. B Tauris, pp. 67–86.
  30. Van leuween,Theo., & Jewitt. C. (2001). Handbook of Visual Analysis, London.
  31. Wellman, B. (2001). Physical place and cyberplace: The rise of personalized networking. International journal of urban and regional research,25(2), 227-252.
  32. Widmer, E. (2010). Family Configurations: A Structural Approach to Family Diversity. Routledge.
  33. Winston, J. (2013). Photography in the age of Facebook. Intersect: The Stanford Journal of Science, Technology and Society, 6(2), 1–11.