مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

تحلیل گفتمان سیاست گذاری دولت در حوزه خانواده و مقایسه آن با واقعیت جامعه

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محسن کرمانی 1
صابر جعفری کافی آباد 2
1 دکتری تخصصی و پژوهشگر مرکز پژوهش های مجلس، تهران، ایران (نویسنده مسئول)
2 دکتری تخصصی و استادیار دانشگاه علامه طباطبائی، تهران، ایران؛
چکیده
توجه به بافت اجتماعی و خواست ذینفعان در فرایند سیاست‍گذاری یکی از مهم‍ترین شروط تحقق اهداف سیاست‍گذاران در جهت حفظ استحکام نهاد خانواده در برابر تغییرات اجتماعی است. بر همین اساس در مقاله حاضر تلاش گردید تا میزان انطباق سیاست‍های خانواده در محورهای مختلف با خواست و انتظارات خانواده ایرانی در این زمینه مطالعه و موردبررسی قرار گیرد. روش پژوهش تحلیل گفتمان و مبتنی بر رویکرد دیرینه‍شناسانه میشل فوکو است. جامعه آماری پژوهش قانون تأمین زنان و کودکان بی‍سرپرست (مصوب، ۱۳۷۱)، قانون تسهیل ازدواج جوانان (مصوب، ۱۳۸۴)، قانون حمایت از خانواده (مصوب، ۱۳۹۱) و قانون حمایت از خانواده و جوانی جمعیت (مصوب، ۱۴۰۰) است. برحسب احکام و گزاره‍های سیاستی استخراج‌شده از قوانین فوق‌الذکر، گفتمان سیاست‍گذاری دولت در حوزه خانواده ذیل عنوان «تقویت و تحکیم نهاد خانواده و کارکردهای اصلی آن بر پایه الگوی سنتی خانواده» تحلیل و صورت‍بندی می‍شود. همچنین، نتایج به‌دست‌آمده از مقایسه گفتمان سیاست‍گذاری دولت در حوزه خانواده با واقعیت جامعه حاکی از آن است که سیاست‍های دولت در زمینه کاهش سن ازدواج و افزایش فرزندآوری تا حدود زیادی با خواست و انتظارات جامعه در این زمینه منطبق و هم‍سو است. ولی در حوزه‍های تحکیم خانواده و حمایت از الگوی سنتی تقسیم‌کار در خانواده جامعه مسیری متفاوت از خواست سیاست‍گذار دنبال می‍کند. ازاین‌رو، لازم است سیاست‍های خانواده در این حوزه متناسب با واقعیت‍های جامعه تعدیل و اصلاح شود.
کلیدواژه‌ها
سیاست
خانواده
دولت
گفتمان  
  1. اسمارت، بری (۱۳۸۵)؛ میشل فوکو، ترجمه لیلا جوافشانی و حسن چاوشیان، تهران: نشر اختران.
  2. باقری، شهلا؛ مطهرنژاد، سیدمجید و سید محمدحسین سادات چاوشیان (۱۳۹۹)؛ بررسی انتقادی سیاست خانواده در ایران و الزامات راهبردی سیاست‍گذاری خانواده محوری، فصلنامه مطالعات فرهنگی اجتماعی حوزه، دوره ۴، شماره ۸، صفحات ۱۰۸-۸۳.
  3. جهاد دانشگاهی (1384)؛ پیمایش ملی خانواده
  4. زارع، بیژن؛ صفری شالی، رضا؛ ایزدی، زینب و علیرضا کریمی (۱۴۰۱)؛ تحلیل سیاست خانواده در ایران با ملاحظه نقش‍های جنسیتی، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره ۸، شماره ۳، صفحات ۶۸-۵۷. https://www.amar.org.ir/Portals/0‌/News/1401‌/fertility‌96-1400.pdf
  5. فتحی، الهام؛ جاوید، نور محمد و مجتبی نصیری‍پور (1401)؛ روند باروری در ایران، از سال 1396 تا 1400، مرکز آمار ایران،
  6. قلی‍پور، رحمت‍اله؛ غلام‍پور آهنگر، ابراهیم (1393)؛ فرایند سیاست‌گذاری عمومی در ایران، تهران: مرکز پژوهش‍های مجلس شورای اسلامی.
  7. عبدی، عباس (1393) مقدمه‍ای بر پژوهش در جامعه‍شناسی خانواده در ایران، تهران: نشر نی.
  8. کلانتری، عبدالحسین (۱۳۸۸)؛ تطور گفتمانی دفتر تحکیم وحدت، رساله دکتری جامعه‌شناسی سیاسی، دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده علوم اجتماعی.
  9. کرمانی، محسن (۱۳۹۷)؛ واکاوی تحول در گفتمان سیاسی امام خمینی (ره) و فرآیند چیرگی آن، رساله دکتری جامعه‌شناسی سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی، دانشکده علوم اجتماعی.
  10. گاردنر، ویلیام (1386)؛ جنگ علیه خانواده، ترجمه معصومه محمدی، تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان
  11. گودرزی، محسن (1390)؛ ارزش‍ها و نگرش‍های فرهنگی ـ اجتماعی شهروندان تهران، تهران: دفتر مطالعات فرهنگی ـ اجتماعی شهر تهران.
  12. معینی‍فر، محدثه (۱۳۹۸)؛ الزامات سیاست خانواده جمهوری اسلامی ایران با مروری کوتاه بر سیاست خانواده در جهان، فصلنامه مطالعات اسلامی زنان و خانواده، شماره ۱۱، صفحات ۱۱۷ -۸۷.
  13. موسوی ویایه، فاطمه؛ سهراب‍زاده، مهران و محسن نیازی (۱۳۹۹)؛ بررسی مختصات سیاست خانواده در ایران بر اساس تحلیل مضمون اسناد بالادستی، فصلنامه سیاست‌گذاری عمومی، دوره ۶ شماره ۱، صفحات ۲۴۰-۲۲۱.
  14. میلز، سارا (۱۳۸۸)؛ گفتمان، ترجمه فتاح محمدی، زنجان: نشر هزاره سوم.
  15. وصالی، سعید؛ امیدی، رضا (1393)؛ سیاست‍گذاری اجتماعی، زمینه‍ها و رویکردها، برنامه‍ریزی و بودجه، سال 19، شماره 1، صفحات 206-179.
  16. سگالن، مارتین (1388)؛ جامعه شناسی تاریخی خانواده، ترجمه حمید الیاسی، تهران: نشر مرکز
  17. Bogenschneider, K., Normandin, H., Onaga, E., Bowman, S., & MacDermid, S. M. (2010). Generating evidence on disseminating evidence to policymakers. In K. Bogenschneider & T. Corbett, Evidence-based policymaking: Insights from policy-minded researchers and research-minded policymakers. New York: Taylor and Francis.
  18. Kamerman, Sh. (2010) Child, family and the state: the relationship between family policy and social protection policy, in: Kamerman,, Sh. Phipps, and A. Ben-Arieh eds., From Child Welfare to Child Well-Being, New York: Springer: 429-437
  19. N. D, Helms H. M, Crosby. D (2016). Family Policies, The Wiley Blackwell Encyclopedia of Family Studies, First Edition. Edited by Constance L. Shehan. © 2016 John Wiley & Sons, Inc. DOI: 10.1002/9781119085621.wbefs118
  20. L, Oláh. Sz. L, Hobson. B (2017). Policy recommendations Changing families and sustainable societies: Policy contexts and diversity over the life course and across generations, FamiliesAndSocieties project consortium, Publication is available at: www.familiesandsocieties.eu
  21. Ooms, T. (1990). Families and government: Implementing a family perspective in public policy. Social Thought, 16(2), 61-78.
  22. Titmuss, R.M. (1974) Social policy: an introduction (edited by B. Abel-Smith and K. Titmuss), London: George Allen and Unwin.
  23. Millar, J. (2003) ‘Social policy and family policy’, in P. Alcock, A. Erskine and M. May (eds) The student’s companion to social policy (2nd edn), Oxford: Blackwell, pp 153-9.
  24. Bruce, J., Lloyd, C. B., Leonard, A., Engle, P. L., and Duffy, N. (1995). Families in focus: New perspectives on mothers, fathers, and children. New York: The Population Council.
  25. Zimmerman, S. L. (1992). Family policies and family well-being: The role of political culture. Newbury Park, Calif.: Sage.
  26. Kamerman, S. B., and Kahn, A. J. (1978). Families and the idea of family policy. In Family policy: Government and families in fourteen countries, by S. B. Kamerman and A. J. Kahn. New York: Columbia University Press.
  27. Tallman, I. (1979). Implementation of a national family policy: The role of the social scientist. Journal of Marriage and the Family 41, no. 3:469-72.