مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

تأثیر سودانگاری همسر بر استحکام ازدواج از منظر قرآن و حدیث

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشگاه فردوسی مشهد
2 دانشگاه تهران
3 پژوهشگاه حوزه و دانشگاه
چکیده
از منظر آموزه‌های دینی، توجه به عوامل بینشی زمینه‌ساز رشد و تعالی روابط بین‌فردی زوجین و اعضای خانواده است. «سودانگاری همسر» که نوعی ترسیم ذهنی و از مقولة ادراکات اعتباری است، می‌تواند به‌ عنوان یکی از مؤثرترین این دسته از عوامل در قوة خیال و ذهن زوجین در خانواده‌هایی با رویکرد دینی شکل گیرد. این انگاره ضمن استنتاج از گزاره‌های دینی با گذر از فرایندهای پیچیدة ذهنی چون مراحل فربهی و جانشین‌سازی دو تصویر متفاوت از «همسر» و «سود و منفعت» و درنهایت خلق یک تصویر یعنی «سودانگاری همسر» می‌تواند در ایجاد و ارتقای بعد نگرشی صحیح زوجین در تعاملات بین‌فردی آنان نقش بسزایی ایفا کند. خلق نگرش سودآور بودن همسر در خیال و اندیشة شریک زندگی برایند بی‌واسطة این انگاره خواهد بود؛ محصولی که از جنس باور و متفاوت از ترسیم ذهنی است. با کاوش در گزاره‌های قرآنی و حدیثی، نحوة تأثیرگذاری نگرش سودآور بودن همسر از نگاه دینی بر سه مضمون اصلی استحکام ازدواج یعنی «خدامحوری»، «توجه به قواعد اخلاقی» و «تحقق نظام‌های حقوقی» بررسی و اثبات شده است.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.
  2. اسون، پل- لوران؛ واژگان فروید؛ ترجمة کرامت موللی؛ تهران: نشر نی، 1386.
  3. آذربایجانی، مسعود و همکاران؛ روان‌شناسی اجتماعی با نگرش به منابع اسلامی؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1382.
  4. آمدی، عبدالواحد؛ غرر الحکم و درر الکلم؛ تحقیق سیدمهدی رجائی؛ قم: مؤسسة دار الکتاب الاسلامی. 1429ق.
  5. پاینده، ابوالقاسم؛ نهج الفصاحه؛ قم: انصاریان، 1383.
  6. حر عاملی، محمد بن حسن؛ وسائل الشیعه؛ قم: آل‌البیت‌:، 1414ق.
  7. حرانی، ابن‌شعبه؛ تحف العقول عن آل ‌الرسول9؛ بیروت: منشورات الفجر، 1429ق.
  8. دهخدا، علی‌اکبر؛ لغت‌نامه دهخدا؛ تهران: دانشگاه تهران، 1372.
  9. روشنی، شهره و سوسن باستانی و نهله غروی نایینی؛ «پیامدهای اختلال در احساس آرامش زنان در زندگی زناشویی»؛ نشریة پژوهش‌نامة اسلامی زنان و خانواده، س8، ش19، تیر 1399 ص47-72.
  10. سالاری‌فر، محمدرضا؛ خانواده در نگرش اسلام و روان‌شناسی؛ قم: پژوهشگاه حوزه و دانشگاه، 1387.
  11. سید رضی؛ نهج‌البلاغه؛ تصحیح صبحی صالح؛ تهران: نشر اسوه، 1415ق.
  12. شاذلی، سید بن قطب بن ابراهیم؛ فی ظلال القرآن؛ بیروت: دار الشروق، 1412ق.
  13. شجاعی، محمدصادق؛ «نظریة نیازهای معنوی از دیدگاه اسلام و تناظر آن با سلسله‌مراتب نیازهای مازلو»؛ مطالعات اسلام و روان‌شناسی، س1، ش1، 1386.
  14. صدرالدین شیرازی، محمد بن ابراهیم؛ مفاتیح الغیب؛ تصحیح و تحقیق نجفقلی حبیبی؛ تهران: بنیاد حکمت اسلامی صدرا، 1386.
  15. صدوق. محمد بن علی؛ عیون اخبار الرضا7؛ محقق و مصحح: مهدی لاجوردی؛ تهران: نشر جهان، 1378.
  16. صدوق، محمد بن علی؛ الامالی؛ قم: البعثه، 1417ق.
  17. صدوق، محمد بن علی؛ الخصال؛ تصحیح علی‌اکبر غفاری؛ قم: جامعة مدرسین، ۱۴۰۳ق.
  18. صدوق، محمد بن علی؛ من لایحضره الفقیه؛ تصحیح علی‌اکبر غفاری؛ چ2، قم: دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۳ق.
  19. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ ترجمة سیدمحمدباقر موسوی همدانی؛ قم: دفتر انتشارات اسلامی جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1374.
  20. طبرسی، حسن بن فضل؛ مکارم الاخلاق؛ قم: شریف رضی. 1377.
  21. فتحی، الهام و معصومه اسماعیلی و کیومرث فرحبخش و منیژه دانش‌پور؛ «حیطه‌های تعارض و استراتژی‌های حل آن در زوجین رضایتمند»؛ فصلنامة فرهنگ مشاوره و روان‌درمانی، س6، ش24، 1394، ص29-54.
  22. فرامرز قراملکی، احد؛ قدرت انگاره‌ها؛ تهران: مجنون، 1395.
  23. فیض کاشانی، محسن؛ الوافی؛ اصفهان: مکتبة امیرالمؤمنین، ۱۳۶۵.
  24. کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دار الکتب الاسلامیه.
  25. مجلسی، محمدباقر بن محمدتقی؛ بحار الانوار؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1387ق.
  26. محمودزاده، اعظم و زهرا یوسفی و محسن گل‌پرور؛ «طراحی الگوی پایداری خانواده مبتنی بر آموزه‌های اسلامی»؛ پژوهشنامة اسلامی زنان و خانواده، س7، ش17، زمستان 1398، ص33-74.
  27. مصباح یزدی، محمدتقی؛ انسان‌شناسی در قرآن؛ قم: انتشارات مؤسسة آموزشی و پژوهشی امام خمینی، 1392.
  28. مطهری، مرتضی؛ نظام حقوق زن در اسلام؛ تهران: صدرا، 1369.
  29. مفید، محمد بن نعمان؛ الاختصاص؛ تحقیق علی‌اکبر غفاری؛ بیروت:‌ دار المفید، ۱۴۱۴ق.
  30. مکارم شیرازی، ناصر؛ تفسیر نمونه؛ تهران: انتشارات دار الکتب الاسلامیه، 1366.
  31. ملتفت، حسین و مصیب محبی و داوود شهپری و فاطمه هاشمی؛ «بررسی پویایی طلاق در ایران در دورة 1383-1393»؛ خانواده‌پژوهی، س16، ش64، اسفند 1399، ص547-568.
  32. موحدی، نرگس و مرضیه اخلاقی و زهره اسماعیلی و علیرضا پارسا؛ «جایگاه قوة خیال در صدور افعال و نتایج تربیتی آن (با تأکید بر مبانی نفس‌شناسی صدرالمتألهین)»؛ خردنامة صدرا، س24، ش96، تابستان 1398، ص31-40.
  33. نوری، میرزا حسین؛ مستدرک الوسائل؛ بیروت: مؤسسة آل‌البیت: لاحیاء التراث، 1408ق.
  34. واسطی، علی بن محمد؛ عیون الحکم و المواعظ؛ تحقیق قسم الدراسات الاسلامیه؛ قم: مؤسسة البعثه.
  35. ورّام. مسعود بن عیسی؛ تنبیه الخواطر و نزهة النواظر: مجموعة ورام؛ تهران: حامد، ۱۳۷۶.
  36. وهاب‌زاده مقدم، سیماسادات؛ دانش خانواده با رویکرد اسلامی و روان‌شناختی؛ تهران: ساکو، 1399.
  37. http://sokhanrani.iranseda.ir.