مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

تحلیلی بر قابلیت فسخ تزویج ولایی کودک

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
مهدیه غنی زاده
استادیار گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه قم، قم ایران
چکیده
تزویج ولایی کودک، نوعی ازدواج تحمیلی است که ولیّ شخص صغیر بر او تحمیل می‌کند. مسئلة مهمی که در رابطه با این‌گونه از ازدواج مطرح است، وجود یا عدم حق فسخ مولی‌علیه در آن است. به‌رغم ضرورت بررسی این امر، متون قانون‌گذاری بیان روشنی در این مسئله ندارند؛ بنابراین پژوهش حاضر به شیوة توصیفی - تحلیلی، تلاشی در راستای تبیین این موضوع است. یافته‌های پژوهش بیانگر آن است که بر خلاف قول مشهور فقهی، ولایی بودن تزویج یکی از مجوزهای فسخ آن به شمار می‌رود؛ به‌نحوی‌که در این قسم از نکاح به‌رغم صحت و نفوذ فعلی عقد، بر مبنای نصوص معتبر و اصول و قواعد مقبول فقهی، پس از بلوغ برای کودک، حق فسخ اثبات می‌شود.
کلیدواژه‌ها
تزویج ولایی
کودک
حق فسخ
  1. قرآن کریم.
  2. اراکی، محمدعلی؛ کتاب النکاح؛ چ1، قم: نشر نورنگار، 1419ق.
  3. اشتهاردی، علی‌پناه؛ مدارک العروه؛ چ1، تهران: دار الاسوة للطباعة و النشر، 1417ق.
  4. انصاری، قدرت‌الله؛ موسوعة أحکام الأطفال و أدلتها؛ چ1، قم: مؤسسة ائمة اطهار:، 1429ق.
  5. انصاری، مرتضی؛ فرائد الاصول؛ چ1، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1419ق.
  6. بابرتی، محمد‌بن‌محمد‌بن‌محمود؛ العنایة شرح الهدایة؛ [بی‌جا]: دار الفکر، [بی‌تا].
  7. بحرانی، محمد سند؛ سند العروة الوثقی- کتاب النکاح؛ چ1، قم: مکتبة فدک، 1429ق.
  8. بحرانی، یوسف‌بن‌احمد؛ الحدائق الناضرة فی احکام العترة الطاهره؛ ط1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم: 1405ق.
  9. تبریزی، جواد؛ منهاج الصالحین؛ چ1، قم: مجمع الامام المهدی?، 1426ق.
  10. حائری، سیدکاظم؛ فقه العقود؛ چ2، قم: مجمع اندیشة اسلامی، 1423ق.
  11. حر عاملی، محمد‌بن‌حسن؛ تفصیل وسائل الشیعه الی تحصیل مسائل الشریعه؛ چ1، قم: مؤسسة آل‌البیت:، 1409ق.
  12. حرّانی، ابن‌تیمیه؛ الفتاوی الکبری؛ ط1، [بی‌جا]: دار الکتب العلمیه، 1408ق.
  13. حکیم، سیدمحسن؛ مستمسک العروة الوثقی؛ چ1، قم: مؤسسة دار التفسیر، 1416ق.
  14. حکیم، سیدمحسن؛ منهاج الصالحین (با تعلیقات شهید سیدمحمدباقر صدر)؛ ط1، بیروت: دار التعارفات للمطبوعات، 1410ق.
  15. حلبی، ابن‌زهره؛ غنیة النزوع الی علمی الاصول و الفروع؛ چ1، قم: مؤسسة امام صادق7، 1417ق.
  16. حلبی، ابوصلاح؛ الکافی فی الفقه؛ چ1، اصفهان: کتابخانة عمومی امام امیرالمؤمنین7، 1403ق.
  17. حلی، ابن‌ادریس؛ السرائر الحاوی لتحریر الفتاوی؛ چ2، قم: چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم: 1410ق.
  18. حلی، احمد‌بن‌محمد؛ مهذب البارع فی شرح المختصر النافع؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1407ق.
  19. حلی، جعفر‌بن‌حسن؛ شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ چ2، قم: مؤسسة اسماعیلیان، 1408ق.
  20. حلی، حسن‌بن‌یوسف؛ تذکرة الفقها- القدیمه؛ چ1، قم: مؤسسة آل‌البیت:، [بی‌تا].
  21. حلی، حسن‌بن‌یوسف؛ تهذیب طریق الوصول الی علم الاصول؛ لندن: مؤسسة الامام علی7، 1421ق.
  22. خراسانی، آخوند؛ کفایة الاصول؛ چ1، قم: مؤسسة آل‌البیت: لإحیاء التراث، 1409ق.
  23. خوانساری، سیداحمد؛ جامع المدارک فی شرح مختصر النافع؛ چ2، قم: مؤسسة اسماعیلیان، 1405ق.
  24. خویی، سیدابوالقاسم؛ المستند فی شرح العروة الوثقی؛ قم: مؤسسة احیاء آثار الامام الخویی، 1414ق.
  25. خویی، سیدابوالقاسم؛ مصباح الاصول؛ چ5، قم: کتابخانة داوری، 1417ق.
  26. خویی، سیدابوالقاسم؛ منهاج الصالحین؛ چ28، قم: نشر مدینة العلم، 1410ق.
  27. دیلمی، سلّار؛ المراسم العلویه و الاحکام النبویه؛ چ1، قم: منشورات الحرمین، 1404ق.
  28. رشتی، میرزا حبیب‌الله؛ بدائع الافکار؛ چ1، قم: مؤسسة آل­البیت: لإحیاء التراث، [بی‌تا].
  29. روحانی، سیدصادق؛ فقه الصادق7؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  30. سبحانی، جعفر؛ نظام الارث فی الشریعة الاسلامیة الغراء؛ چ1، قم: مؤسسة امام صادق7، 1415ق.
  31. سبحانی، جعفر؛ نظام النکاح فی الشریعة الاسلامیة الغراء؛ چ1، قم: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  32. سبزواری، سیدعبدالاعلی؛ مهذب الاحکام فی بیان الحلال و الحرام؛ چ4، قم: مؤسسة المنار، 1413ق.
  33. سیستانی، سیدعلی؛ منهاج الصالحین؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  34. شبیری زنجانی، سیدموسی؛ کتاب نکاح؛ چ1، قم: مؤسسة پژوهشی رای‌پرداز، 1419ق.
  35. شریف مرتضی، علی‌بن‌حسین؛ الانتصار فی انفرادات الامامیه؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1415ق.
  36. صانعی، یوسف؛ مجمع المسائل؛ چ10، قم: نشر میثم تمار، 1387.
  37. صیمری، مفلح‌بن‌حسن؛ غایة المرام فی شرح شرائع الاسلام؛ ط1، لبنان: دار الهادی، 1420ق.
  38. طباطبایی قمی، سیدتقی؛ مبانی منهاج الصالحین؛ چ1، قم: منشورات قلم الشرق، 1426ق.
  39. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم؛ التعارض؛ قم: نشر مدین، 1426ق.
  40. طباطبایی یزدی، سیدمحمدکاظم؛ العروة الوثقی (المحشی)؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1419ق.
  41. طباطبایی، سیدعلی‌بن‌محمد؛ ریاض المسائل- الحدیثه؛ چ1، قم: مؤسسة آل‌البیت:، 1418ق.
  42. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی التفسیر القرآن؛ قم: منشورات اسماعیلیان، [بی‌تا].
  43. طرابلسی، قاضی‌بن‌براج؛ المهذب؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1406ق.
  44. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ الاستبصار فیما اختلف من الاخبار؛ چ1، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1390ق.
  45. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه الامامیه؛ چ3، تهران: المکتبة المرتضویة لإحیاء الآثار الجعفریه، 1387ق.
  46. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ النهایة فی مجرد الفقه و الفتاوی؛ ط2، بیروت: دار الکتاب العربی، 1400ق.
  47. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ تهذیب الاحکام؛ چ4، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
  48. عاملی، زین‌الدین‌بن‌علی؛ مسالک الافهام الی تنقیح شرائع الاسلام؛ چ1، قم: مؤسسة المعارف الاسلامیه، 1413ق.
  49. عاملی، محمد‌بن‌علی؛ نهایة المرام فی شرح مختصر شرائع الاسلام؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1411ق.
  50. عراقی، آقا ضیاءالدین؛ مقالات الاصول؛ چ1، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1420ق.
  51. عوفی، عوض‌بن‌رجاء؛ الولایة فی النکاح؛ ط1، مدینة منوره: عمادة البحث العلمی بالجامعة الاسلامیه، 1423ق.
  52. فاضل آبی، حسن‌بن‌ابی‌طالب؛ کشف الرموز فی شرح مختصر النافع؛ چ3، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1417ق.
  53. فاضل هندی، محمد‌بن‌حسن؛ کشف اللثام و الابهام عن قواعد الاحکام؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1416ق.
  54. قاری سیدفاطمی، سیدمحمد؛ «تزویج کودکان: بررسی مبانی فقهی و مقایسه و تطبیق آن با حقوق ایران و اسناد بین‌المللی»؛ فصلنامة نامة مفید، ش2، تابستان 1374، ص129-154.
  55. قانون مدنی جمهوری اسلامی ایران.
  56. قدوری، احمد‌بن‌محمد؛ مختصر القدوری فی فقه الحنفی؛ ط1، [بی‌جا]: دار الکتب العلمیه، 1418ق.
  57. قرافی، احمد‌بن‌ادریس؛ الذخیره؛ ط1، بیروت: دار الغرب الاسلامی، 1994م.
  58. کاشف‌الغطا، حسن‌بن‌جعفر؛ انوار الفقاهه - کتاب النکاح؛ ط1، نجف اشرف: مؤسسة کاشف‌الغطا، 1422ق.
  59. کاشف‌الغطا، علی‌بن‌محمدرضا؛ النور الساطع فی الفقه النافع؛ ط1، نجف اشرف: مطبعة الآداب، 1381ق.
  60. کرکی، علی‌بن‌حسین؛ جامع المقاصد فی شرح القواعد؛ چ2، قم: مؤسسة آل‌البیت:، 1414ق.
  61. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ چ4، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
  62. کیدری، محمد‌بن‌حسین؛ اصباح الشیعه بمصباح الشریعه؛ چ1، قم: مؤسسة امام صادق7، 1416ق.
  63. محقق داماد، سیدمصطفی؛ بررسی فقهی حقوق خانواده - نکاح و انحلال آن؛ چ1، قم: [بی‌نا]، [بی‌تا].
  64. مراغی، سیدمیرعبدالفتاح؛ العناوین الفقهیه؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1417ق.
  65. مظفر، محمدرضا؛ اصول الفقه؛ چ8، قم: مؤسسة مطبوعاتی اسماعیلیان، 1417ق.
  66. مغنیه، محمدجواد؛ فقه الامام الصادق7؛ چ2، قم: مؤسسة انصاریان، 1421ق.
  67. مکارم شیرازی، ناصر؛ احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی؛ قم: انتشارات امام علی‌بن‌ابی‌طالب7، 1388.
  68. مکارم شیرازی، ناصر؛ کتاب النکاح؛ چ1، قم: انتشارات مدرسة امام علی‌بن‌ابی‌طالب7، 1424ق.
  69. موسوی بجنوردی، سیدمحمد؛ اندیشه‌های حقوقی 1- حقوق خانواده؛ چ1، تهران: انتشارات مجد، 1386.
  70. موسوی خمینی، سیدروح‌الله؛ الاجتهاد و التقلید (معتمد الاصول)؛ چ1، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1420ق.
  71. میرزای قمی، ابوالقاسم؛ القوانین المحکمه فی اصول المتقنه؛ چ1، قم: احیاء الکتب الاسلامیه، 1430ق.
  72. نایینی، محمدحسین؛ فوائد الاصول؛ چ1، قم: دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعة مدرسین حوزة علمیة قم، 1376.
  73. نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام؛ چ7، بیروت: دار احیاء التراث العربی، [بی‌تا].
  74. نراقی، مولی احمد؛ مستند الشیعه فی احکام الشریعه؛ چ1، قم: مؤسسة آل‌البیت:، 1415ق.
  75. وحید بهبهانی، محمدباقر؛ الفوائد الحائریه؛ قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1415ق.
  76. وحید خراسانی، حسین؛ توضیح المسائل؛ قم: مدرسة امام باقرالعلوم7، 1391.
  77. وحید خراسانی، حسین؛ منهاج الصالحین؛ چ5، قم: مدرسة امام باقر7، 1428ق.