مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

بازنمایی تحول رویکردهای قانونی و فقهی در گفتمان جنسیت: مطالعه موردی ماهنامه «زنان» (۱۳۷۹–۱۳۸۳)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشجوی دکترای مطالعات زنان، دانشگاه ادیان، قم، ایران
2 گروه فقه و حقوق پژوهشکده زن و خانواده، قم، ایران
چکیده
رابطه جنسیت، دین (با تاکید بر شریعت) و قانون یکی از بحث‌برانگیزترین موضوعات در جوامع دینی است؛ چراکه تعاریف دینی از جنسیت، بر مسائلی چون شکل‌گیری هویت جنسیتی و فرآیند قانونگذاری تأثیرگذار است. این رابطه از عوامل متعددی مانند تفسیر متون دینی، بافت فرهنگی و اجتماعی و تحولات سیاسی تاثیر بپذیرد. در ایران، این نسبت به‌ویژه در قانون‌گذاری با چالش‌های قابل توجهی روبه‌رو است. دوره بهار اصلاحات با رشد نواندیشی دینی، اصلاح‌طلبی سیاسی و گفتمان‌سازی حقوق زنان، بستر مناسبی برای مطالعه این چالش‌ها فراهم کرده است. یکی از این گفتمان‌ها در ماهنامه «زنان» بین سال‌های ۱۳۷۹ تا ۱۳۸۳ شکل گرفت.
پژوهش حاضر با روش تحلیل محتوای کیفی، بازنمایی این نسبت را در محتوای نشریه بررسی کرده است. یافته‌ها نشان می‌دهد چهار مقوله کلیدی برجسته‌اند: ۱)ضرورت آگاهی زنان به‌عنوان بستر کنش‌گری، ۲)نقد ناکارآمدی خوانش‌های فقهی و نواندیشانه، ۳)تأکید بر زنانه‌نگری در تفسیر متون و مسائل، و ۴)تلقی عدالت به‌مثابه تساوی و برابری. نتایج نشان می‌دهد گرایش نشریه از اعتماد اولیه به ظرفیت‌های اصلاح دینی در چارچوب فقه پویا، به‌سمت تردید در کارآمدی آن و ارائه راه‌حل‌هایی خارج از ساختارهای فقهی مانند موازین حقوق بشری(اصول ارزشی) و اسناد بین‌المللی سوق پیدا کرده است.
کلیدواژه‌ها


مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده
انتشار آنلاین از 22 شهریور 1405