مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

خوانشِ پیش‌شرط‌های ارتقای جایگاهِ خانواده در نظام سیاست‌گذاری شهری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
دکترای شهرسازی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران.
چکیده
خانواده به عنوان اساسی‌ترین واحد زیستی به صورت‌های مختلف در هر جامعه یافت می‌شود. تغییر کارکرد خانواده از حالت یک واحد تولیدی و مصرفی خودکفا در جوامع سنتی به یک واحد مصرفی مطلق، موجب انتقال ساحتِ تولیدی آن به دیگر نهاد‌های اجتماعی شده است. شرط تحقق شهر دوستدار خانواده، تدوین یک چارچوب جامع برای برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری شهری است که نیازهای ویژه خانواده‌ها را در ابعاد مختلف اجتماعی، اقتصادی، روانشناختی، محیطی و فرهنگی در نظر می‌گیرد. پژوهش حاضر با هدف کاوشِ پیش‌شرط‌های ارتقای جایگاه خانواده در نظام سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی شهری، با بهره‌گیری از روش تحلیل لایه‌ای عِلّی به خوانشِ این اِمکان‌ها می‌پردازد. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد مفهوم شهرِ دوستدار خانوده در سطوح استعاری و گفتمانی به اندازه کافی مورد تاکید اسناد و قوانین بالادستی قرار گرفته است؛ اما در سطوح علل کلانِ راهبردی و عینی این مفهوم مورد تاکید نبوده است. لذا در راستای شکوفا شدن شهر دوستدار خانواده، پیشنهاد می‌شود خانواده محوری از یک مفهوم عام در اسناد بالادستی به یک راهبرد خاص در نظام برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری شهری ارتقا یابد.
کلیدواژه‌ها

1. البرزی، پریا؛ سلطان‌زاده، حسین و حسینی، سیدبهشید (1402). تبیین مؤلفه‌های مؤثر در تجربۀ خرید خانوادگی و معماری مجتمع‌های تجاری دوست‌دار خانواده. نامۀ انسان‌شناسی، 20 (36)، 13-41.
2. براتی فتح‌آبادی، سمیرا (1393). بررسی و تحلیل شاخص‌های رضایت‌مندی شهروندان در شهر دوست‌دار خانواده (مطالعۀ موردی: شهر سیرجان). پایان‌نامۀ کارشناسی ارشد. به راهنمایی اکبر کیانی. زابل: دانشگاه زابل، دانشکدۀ ادبیات و علوم انسانی.
3. تاج‌بخش، کیان (1393). آرمانِ شهر: فضا، هویت و قدرت در اندیشۀ اجتماعی معاصر. ترجمۀ افشین خاک‌باز. تهران: نشر نی.
4. چیت‌ساز، محمدجواد (1402). خانوادۀ ایرانی و تحولات فرهنگی - اجتماعی: تحلیل نسلی. مسائل اجتماعی ایران، 14 (1)، 89-112.
5. حاجیان مقدم، فاطمه (1393). فراتحلیل مطالعات خانواده در زمینۀ عوامل مقوّم و عوامل فرسایندۀ خانوادۀ ایرانی. پژوهش‌نامۀ زنان، 5 (9)، 1-39.
6. حبیبی، سیدمحسن و صدیقی، سمیه (1395). نقش فضای عمومی شهری در افزایش ایمنی اجتماع (مطالعۀ موردی: محلۀ ساغری‌سازان و گلسار رشت). مجلۀ هویت شهر، 10 (3)، 5-16.
7. خسروی، میثم و میرعمادی، طاهره (1398). لایه‌های آینده و مسئلۀ صورت‌بندی کنش‌های انسانی: بررسی مبانی معرفتی روش تحلیل لایه‌ای علّی. مجلۀ آینده‌پژوهی ایران، 4 (1)، 101-116.
8. رفیعیان، مجتبی و الوندی‌پور، نینا (1395). مفهوم‌پردازی اندیشۀ حق به شهر؛ در جست‌وجوی مدلی مفهومی. مجلۀ جامعه‌شناسی ایران، 16 (2)، 25-47.
9. صرافی، مظفر (1397). رهیافت بازآفرینی شهری رادیکال برای چیرگی بر ناپایداری توسعۀ ایران. هفت شهر. 4 (64)، 57-61.
10. عسگرنژاد نوری، باقر؛ نعمتی، ولی؛ فانی، مریم و صائب‌نیا، سمیه (1401). یادگیری حاصل از گردشگری کودکان در توسعۀ پایدار گردشگری: نقش تعدیلگر ویژگی‌های جمعیت‌شناختی خانواده. گردشگری و توسعه، 11 (4)، 1-18.
11. علیاحمدی، امید و یاقوتی، ابراهیم (1398). زنان، سبکهای فراغتی و خانواده در شهر تهران. فصلنامۀ مطالعات فرهنگ - ارتباطات، 2 (46)، 255-278.
12. عنایت‌الله، سهیل و میلویه‌یچ، ایوانا (1395). آینده‌پژوهی با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها. ترجمۀ مریم یوسفیان و مهدی مبصری. تهران: انتشارات شکیب.
13. فاضلی، نعمت‌الله (1391). خانواده و زندگی شهری، تحول خانواده‌ها در بستر تجدد، شهرنشینی و رسانه‌ای شدن. تهران: انتشارات تیسا.
14. فکوهی، ناصر (1399). هویت و بی‌هویتی شهری. تهران: مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهر تهران.
15. فنی، زهره (1398). ارزیابی شهر پایدار از منظر شهر دوست‌دار خانواده و بانوان باردار (مطالعۀ موردی: منطقۀ 19 شهر تهران). مجلۀ شهر پایدار، 2 (1)، 29-44.
16. قانعی راد، محمدامین (1396). زوال پدرسالاری فروپاشی خانواده یا ظهور خانوادۀ مدنی. تهران: نقد فرهنگ.
17. مشایخی، محمد؛ مجید قدمی، مجید؛ مهدوی‌نژاد، محمدجواد و بمانیان محمدرضا (1389). طراحی محیطهای معماری دوست‌دار خانواده. خانواده و پژوهش، 11 (7)، 103-124.
18. معروفی، سیامند و بایزیدی، قادر (1399). تبیین و تحلیل پایداری فضاهای جمعی و سنجش عوامل مؤثر بر آن (نمونۀ موردی: پارک خانوادۀ شهر مهاباد). آمایش محیط، 13 (4)، 203-230.
19. مولایی، اصغر؛ محمدزاده، مریم و مدقالچی، لیلا (1402). شناسایی مؤلفه‌ها و شاخص‌های شهرسازی خانواده‌‌مبنا در محله‌های اسلامی -‌ ایرانی. اقتصاد و برنامه‌ریزی شهری، 4 (4)، 90-115.