مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

مواجهه فقه در برابر تحولات خانواده پس از انقلاب اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیات علمی دانشکده زن و خانواده دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده
 مواجهه فقه با مسائل خانواده پس از انقلاب اسلامی مواجهه‌ای مهم از هر دو طرف است. فقه علاوه بر این که از چند دهه قبل خود را کافی برای اداره جامعه و پاسخگوی مسائل جدید می‌دانست پس از انقلاب در معرض حاکمیت نیز قرار گرفت. مسائل خانواده نیز در صد سال اخیر تحولات شگرفی در ابعاد مختلف خود تجربه کرد. مواجهه این دو در استفتائات از مراجع تقلید پیش از هرجای دیگری مشاهده می‌شود. پژوهش حاضر می‌کوشد در زمانی که فقیه با مساله‌ای که در بافت اجتماعی جدیدی برخاسته است روبه‌رو می‌شود دریابد که فقه چه ویژگی‌های مشترکی در این مواجهه داشته است. با کاربست روش تحلیل محتوای کیفی در فتاوای مراجع عظام تقلید در ایران پس از انقلاب اسلامی پنج مقوله درون‌گرایی در فتوا، فتوا به مثابه علم فقه، فقه مشروعیت ساز، فردگرایی فقهی راهی برای ورود عقلانیت جدید و فقه انتزاعی استخراج گردید و در انتها تحلیلی درباره این مقولات ارائه شده است. 
کلیدواژه‌ها

  1. آرامش، کیارش(1387) بررسی اخلاقی رابطه پولی در رحم جایگزین. فصلنامه باروری و ناباروری. 9(1)، 36-42.
  2. احمدی، بابک(1380). معمای مدرنیته. تهران: نشر مرکز.
  3. اصغری، فریبا(1387). ملاحظات اخلاقی در روش کمک باروری رحم جایگزین. فصلنامه باروری و ناباروری. 9(1)، 30-35.
  4. اقبال لاهوری، محمد(1390). احیای فکر دینی در اسلام. ترجمه احمد آرام. تهران: شرکت سهامی انتشار.
  5. انصاری، مرتضی(1414ق) رسائل فقهیه. قم: کنگره جهانی بزرگداشت شیخ اعظم انصاری.
  6. ایمان، محمدتقی: محمودرضا نوشادی (1390). تحلیل محتوای کیفی. فصلنامه پژوهش 3 (2): 44-15.
  7. آزاد ارمکی، تقی(1393). خانواده ایرانی. تهران: نشر علم.
  8. بوبشیش:الح(2005م). الحیل الفقهیة : ضوابطها و تطبیقاتها علی الاحوال الشخصیة. الریاض: مکتبة الرشد.
  9. بهجت، محمدتقی(1428ق). استفتائات. جلد چهارم. قم: انتشارات دفتر آیت الله بهجت.
  10. تبریزی، جواد(1427ق). صراط النجاة. قم: دارالصدیقة الشهیدة.
  11. تورن، آلن(1380). نقد مدرنیته. ترجمه مرتضی مردیها.تهران: نشر گام نو.
  12. توکلی طرقی(1395). تجددبومی و بازاندیشی تاریخ. تورنتو: کتاب ایران‌نامه.
  13. خمینی، سیدروح الله(1385). صحیفه امام خمینی(ره). تهران: موسسه تنظیم و نشر آثار امام خمینی (ره).
  14. خمینی، سیدروح الله(1422ق). استفتائات. قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  15. داعی الاسلام، عباسعلی(1327ق). رساله در اثبات وجوب حجاب در دین مبین اسلام». تهران: جامعه تعلیمات اسلامی.
  16. داوری اردکانی، رضا(1399). مدرنیته یا مدرنیته‌ها؟ دوماهنامه ادبی چامه. 14. شهریور و مهر 1399.
  17. سند، محمد(1426ق). أسس النظام السیاسی عند الإمامیة‌. قم: مکتبة فدک.
  18. صادقی، سهیلا: عرفان منش، ایمان(1395). گفتمان­ها و خانواده ایرانی: جامعه­شناسی الگوهای خانواده. پس از مناقشه‌های مدرنیته در ایران. تهران: موسسه چاپ و انتشارات دانشگاه تهران.
  19. صافی، لطف الله(1380). استفتائات. جلد اول. قم: موسسه انتشارات حضرت معصومه سلام الله علیها.
  20. صافی، لطف الله(1412ق). الاحکام الشرعیة ثابتة لاتتغیر. قم: دارالقرآن الکریم.
  21. صانعی، یوسف(1387). احکام بانوان. قم: میثم تمار.
  22. عاملی، جمال‌الدین(1418ق). معالم الدین و ملاذ المجتهدین. قم: موسسه الفقه للطباعة و النشر.
  23. عاملی کرکی، علی بن حسین(1414ق). جامعه المقاصد فی شرح القواعد. قم: موسسه آل البیت علیهم السلام.
  24. قربانی، زین العابدین و دیگران(1339). زن و انتخابات. قم: بینا.
  25. گیدنز، آنتونتی(1391). مقدمه­ای بر تحلیل نهادین مدرنیته در مدرنیسم و پست مدرنیسم. ترجمه حسینعلی نوذری. تهران: شرکت نقش انتشارات نقش جهان مهر.
  26. محمدبیگی، ربابه: عزت الله رحیمی(1383) اثر سزارین در کاهش باروری در زنان حامله شهر سنندج. مجله علمی دانشگاه علوم پزشکی کردستان. 9(2)، 40-44.
  27. محمدپور، احمد(1389). روش تحقیق کیفی ضد روش 2. تهران: جامعه­شناسان.
  28. مطهری، مرتضی(1381). مجموعه آثار شهید مطهری جلد 21. تهران: صدرا.
  29. مکارم شیرازی، ناصر(1391). احکام خانواده در پرتو فقه اسلامی. قم: انتشارات امام علی بن ابیطالب علیهم السلام.
  30. مکارم شیرازی، ناصر(1417ق). المسائل المستحدثة فی الفقه الإسلامی القسم الأول. مجلة فقه اهل‌البیت(ع). 1(4). 68-92.
  31. مکارم شیرازی، ناصر(1427ق). استفتائات جدید. قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابیطالب علیهم السلام.
  32. مکارم شیرازی، ناصر(1428ق). حیله‌های شرعی و چاره‌جوئی‌های صحیح. گردآوری ابوالقاسم علیان نژادی. قم: انتشارات مدرسه امام علی‌بن‌ابیطالب علیهم السلام.
  33. منتظری، حسین‌علی(1373). رساله استفتائات. تهران: نشر تفکر.
  34. نجفی، محمد حسن(1404ق). جواهر الکلام فی شرح شرائع الإسلام‌. بیروت: دار إحیاء التراث العربی‌.