مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

رابطۀ نفس و بدن در روایات شیعی و بازتاب آن در جنسیت‌مندی نفس

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
زینب تاجیک 1
محمد رنجبر حسینی 2
1 پژوهشگر مقیم پژوهشکده زن و خانواده
2 دانشگاه قران و حدیث
چکیده
مباحث نفس‌شناسی و توضیح نحوۀ تعامل و رابطۀ نفس و بدن در دنیا ازجمله مباحث انسان‌شناسی مهمی است که توجه و عنایت بزرگان و ائمه: را به خود جلب کرده است. این بزرگواران در احادیث بسیاری با بهره‌گیری از تشبیهات گوناگون به دنبال تشریح و توضیح این رابطه بوده‌اند. ازجمله سؤالات مهمی که در مباحث جنسیتی باید پاسخ داده شود، سؤال از رابطۀ جنسیت و حقیقت انسان است. در احادیث شیعی، حقیقت و هویت انسان نفس او معرفی شده است. اگرچه در روایات شیعی، این مسئله به‌صراحت بیان نشده است، در این مقاله با روش توصیفی - تحلیلی پس از تبیین رابطۀ نفس و بدن در احادیث شیعی، امکان جنسیت‌مندی یا جنسیت‌مند نبودن نفس واکاوی می‌شود. نفس در دنیا تأثیر و تأثر متقابلی با بدن مادی دارد. همچنین در روایات شیعی، نفس کاملاً محیط بر بدن معرفی شده است و ادراکات، گرایش‌ها و تمایلات انسان حاصل تدبیر بدن توسط نفس است. با توجه به نحوۀ ارتباطی که در احادیث شیعی برای نفس و بدن توضیح داده شده است، نفس نمی‌تواند از خصوصیات جنسیتی تهی باشد و تحلیل نوع رابطۀ نفس و بدن در روایات شیعی، مؤید جنسیت‌مندی نفس است.
کلیدواژه‌ها
جنسیت
جنسیت‌مندی نفس
رابطة نفس و بدن
نفس‌شناسی احادیث شیعی
  1. قرآن کریم.
  2. ابن‌رشد، محمد بن احمد؛ شرح ابن‌رشد لارجوزة ابن‌سینا فی الطب؛ [بی­جا]: [بی‌نا]، [بی­تا].
  3. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله؛ مبدأ و معاد؛ به اهتمام عبدالله نوری؛ تهران: مؤسسۀ مطالعات اسلامی دانشگاه تهران، 1363.
  4. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله؛ قانون فی الطب؛ ترجمه و تصحیح علیرضا مسعودی؛ کاشان: مرسل، 1386.
  5. ابن‌سینا، حسین بن عبدالله؛ النفس من کتاب الشف؛ تحقیق و تصحیح حسن حسن­زاده آملی؛ قم: مرکز نشر اسلامی، 1375.
  6. ابن‌فارس، ابوالحسن؛ معجم مقاییس اللغة؛ قم: مکتب العلم الاسلامی، 1404ق.
  7. ارسطو؛ دربارۀ نفس؛ ترجمه و تعلیق علیمراد داوودی؛ تهران: دانشگاه تهران، 1349.
  8. افلاطون؛ مجموعه‌آثار؛ ترجمۀ محمدحسین لطفی؛ تهران: خوارزمی، 1380.
  9. تاجیک، زینب؛ «جنسیت­مندی نفس در کلام امامیه»؛ رسالۀ دکتری دانشگاه قرآن و حدیث، 1402.
  10. راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ مفردات الفاظ قرآن؛ بیروت: دار القلم، 1412ق.
  11. سید رضی؛ نهج البلاغه؛ تصحیح صبحی صالح؛ قم: نشر هجرت، 1414ق.
  12. صدوق، محمد بن علی؛  التوحید؛ تحقیق سیدهاشم حسینی تهرانی؛ قم: جامعۀ مدرسین، 1387ق.
  13. صدوق، محمد بن علی؛ علل الشرایع؛ نجف: مکتبة الحیدریه، 1386ق.
  14. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ المیزان فی تفسیر القرآن؛ چ5، قم: دفتر انتشارات جامعۀ مدرسین، 1417ق.
  15. طباطبایی، سیدمحمدحسین؛ انسان از آغاز تا انجام؛ تهران: الزهرا3، 1369.
  16. طبرسی، احمد بن علی؛ الاحتجاج علی اهل الحجاج؛ تحقیق محمدباقر خرسان؛ مشهد: نشر مرتضی، 1403ق.
  17. طبرسی، فضل بن حسن؛ مجمع البیان فی تفسیر القرآن؛ چ3، تهران: ناصرخسرو، 1372.
  18. عزیزی، عباس؛ پندهای حکیمانه در آثار علامه آیت‌الله حسن­زاده آملی؛ تهران: صلاة، 1389.
  19. فراهیدی، خلیل ابن احمد؛ کتاب العین؛ بیروت: مؤسسة الاعلمی للمطبوعات، 1408ق.
  20. فیاضی، غلامرضا؛ درسنامۀ علم النفس فلسفی، تحقیق و تدوین محمدتقی یوسفی؛ تهران: سمت، 1392.
  21. کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی؛ تصحیح علی‌اکبر غفاری؛ تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1363.
  22. مازندرانی، ملا صالح؛ شرح الکافی الاصول و الروضه؛ تحقیق ابوالحسن شعرانی؛ تهران: المکتبة الاسلامیه، 1382.
  23. مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت: دار الاحیاء التراث العربی، 1403ق.
  24. مجلسی، محمدباقر؛ مراة العقول فی شرح اخبار الرسول6؛ چ2، تهران: دار الکتاب الاسلامی، 1404ق.
  25. مصباح یزدی، محمدتقی؛ معارف قرآن؛ چ3، قم: مؤسسۀ امام خمینی، 1380.
  26. مصطفوی، حسن؛ التحقیق فی الکلمات القرآن؛ تهران: بنگاه ترجمه و نشر کتاب، 1360.
  27. مطهری، مرتضی؛ مجموعه‌آثار استاد مطهری؛ تهران: صدرا، 1374.
  28. معین، محمد؛ فرهنگ فارسی معین؛ تهران: انتشارات سپهر، 1353.
  29. مفید، محمد بن نعمان (شیخ مفید)؛ اوائل المقالات فی المذاهب و المختارات؛ قم: کنگرۀ جهانی هزارۀ شیخ مفید، 1413ق.
  30. ملاصدرا، صدرالدین؛ الحکمة المتعالیه فی الاسفار العقلیة الاربعه؛ مصحح: حسن حسن‌زاده آملی؛ تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، 1386.
  31. نوری، میرزا حسین؛ مستدرک الوسایل؛ بیروت: آل‌البیت:، 1408ق.
  32. یزدان‌پناه، یدالله؛ «جنسیت و نفس»؛ در هادی صادقی؛  جنسیت و نفس؛ قم: هاجر، 1391.