بر اثر گسترش آسیبپذیری خانوارها در نتیجة تحولات اقتصادی در سدة اخیر، بیمة خانواده به عنوان ابزار مدیریت ریسک مورد توجه واقع شده است. پژوهش حاضر با تحلیل فقهی از چارچوب مسئولیتهای اقتصادی خانواده و تطبیق آن بر بیمة خانواده در تلاش برای پاسخ به این ضرورت بوده است. در این صورتبندی، فقه نظام اقتصاد خانواده، بررسی فقهی رفتار اقتصادی در خانواده با رویکرد فقه نظام است که به سه حوزه تقسیم میشود: «اقتصاد پولی و مالی خانواده»؛ «اقتصاد کار و معیشت خانواده»؛ «اقتصاد رفاه و تعاون خانواده». برایناساس انواع مسئولیت اقتصادی سرپرست خانوار و ولیامر در حوزة تخصیص منابع خانوار بررسی شده است؛ چنانکه ارحام در نظام نفقات و تکافل وظیفه مییابند و عموم مؤمنان بر مبنای تکافل عام و ضمان اجتماعی، مسئولیتهای بیمهای - حمایتی دارند. در این چارچوب، اقتصاد خانوادهمحور در فقه نظام از اقتصاد فردمحور در مطالعات اقتصاد خانوار متمایز میشود. پژوهش بر اساس روششناسی مبتنی بر استکشاف نظام است و به دنبال بررسی انتقادی اقتصاد خانوار در غرب و مسئولیتهای اقتصادی در خانواده بر پایة فقه نظام خانواده و تطبیق آن بر نهاد بیمه است.
ابنسیده، علی بن اسماعیل؛ المحکم و المحیط الأعظم؛ بیروت: دار الکتب العلمیه، [بیتا].
ابنشهرآشوب، محمد بن علی؛ مناقب آل ابیطالب؛ قم: علامه، 1379ق.
ابنمنظور، محمد بن مکرم؛ لسان العرب؛ بیروت: دار صادر، [بیتا].
ابوزهره، محمد بن احمد؛ التّکافل الاجتماعی فی الإسلام؛ القاهره: دار الفکر العربی، 1991م.
اراکی، محسن؛ فقه نظام اقتصادی اسلام؛ ج4، قم: مجمع الفکر الاسلامی، 1400.
استاجی، علی و علی نوروزی؛ اقتصاد خانوار؛ با مقدمهای از عادل پیغامی؛ تهران: دانشگاه امام صادق7، 1396.
بک، لس و اندی بنت و لورا دسفور ادلز و مارگارت گیبسون ودیوید اینگلیز و رونالد جاکوبز و یان وودوارد؛ مقدمهای بر جامعهشناسی فرهنگی؛ ترجمة غلامرضا حداد؛ تهران: دانشگاه امام صادق7، 1394.
حر عاملی، محمد بن الحسن؛ تفصیل وسائل الشّیعه الی تحصیل مسائل الشّریعه؛ قم: آلالبیت:، 1409ق.
حلی، جعفر بن حسن؛ شرائع الاسلام فی مسائل الحلال و الحرام؛ ج2، قم:اسماعیلیان، 1408ق.
حلی، حسن بن یوسف؛ قواعد الاحکام؛ ج1، قم: جامعة مدرسین، 1413ق
راغب اصفهانی، حسین بن محمد؛ المفردات؛ بیروت: دار الشامیه، 1412ق.
ساموئلسون، پل و نورد هاوس؛ اصول علم اقتصاد؛ ترجمة مرتضی محمدخان؛ ج1، تهران: شرکت انتشارات علمی و فرهنگی، 1388.
شریف رضی، محمد بن الحسین؛ نهج البلاغه؛ شرح محمد عبده؛ بیروت: مؤسسۀ التاریخ العربی، 1429ق.
صدر، سیدمحمدباقر؛ اقتصادنا؛ بیروت: دار التعارف للمطبوعات، 1402ق.
صدوق، محمد بن علی؛ من لایحضره الفقیه؛ ج3، قم: انتشارات اسلامی، 1413ق.
طباطبایی، سیدمحمد و جواد حبیبیتبار؛ «تبیین فقهی نوین از تحکیم خانواده در الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت؛ مطالعة موردی: مهریه»؛ دوفصلنامة مطالعات الگوی پیشرفت اسلامی ایرانی، دورة پنجم، ش10، 1396، ص68-87.
طباطبایی، سیدمحمد و سیدمنذر حکیم؛ «انواع مسئولیت تشکیل خانواده در فقه نظام جامع خانواده»؛ دوفصلنامة مطالعات اسلامی زنان و خانواده، دورة هشتم، ش15، 1400، ص7-33.
طباطبایی، سیدمحمد؛ «بررسی انواع مسئولیت تدبیر منزل در فقه نظام خانواده؛ مبانی و احکام»؛ دوفصلنامة پژوهشهای اسلامی زن و خانواده، دورة دوم، ش3، 1399، ص55-86.
طباطبایی، سیدمحمد؛ «بررسی دلالتهای حد ارتداد بر حکمرانی امنیت از منظر فقه نظام سیاسی»؛ دوفصلنامة مطالعات فقه سیاست، دورة سوم، ش5، 1402، ص97-114.
طباطبایی، سیدمحمد؛ «ملاحظات نظری در فقه نظام، تبیین آرا و روششناسی»؛فصلنامة فقه نظامساز، دورة اول، ش2، 1401، ص71-100.
طوسی، محمد بن حسن؛ المبسوط فی فقه الامامیه؛ ج2، تهران: المکتبۀ المرتضویه، 1387ق.
عظیمزاده اردبیلی، فائزهسادات و لیلا بهرامی؛ «تزاحم اشتغال و فرزندپروری مادران شاغل و ارائة الگوی متناسب در فقه و حقوق»؛ دوفصلنامة مطالعات اسلامی زنان و خانواده، دورة 8، ش15، 1400، ص35-62.
کلینی، محمد بن یعقوب؛ الکافی؛ ج1 و 5، تهران: دار الکتب الاسلامیه، 1407ق.
لبیبی، محمدمهدی؛ خانواده در قرن بیستویکم از نگاه جامعهشناسان ایرانی و غربی؛ تهران: علم، 1393.
مجلسی، محمدباقر؛ بحار الانوار؛ بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1403ق.
محمدعلی ابراهیم، نیره و مریم آقایی بجستانی و سیدمحمدرضا امام؛ «اشتغال زن در اقتصاد خانواده از نگاه فقه و حقوق موضوعه»؛ فصلنامة مطالعات فقه اقتصادی، دورة 4، ش2، 1401، ص41-60.
معینی، علیرضا و سیدهاشرف موسوی لقمان و عطاءالله رفیعی آتانی و میرسامان پیشوایی؛ «ساخت و اعتباریابی مقیاس سنجش الگوی اقتصادی خانوار»؛ فصلنامة مطالعات زنان و خانواده، دورة 10، ش2 (پیاپی25)، 1401، ص77-107.
موسوی خمینی، سیدروحالله؛ تحریر الوسیله؛ ج2، تهران: مؤسسة تنظیم و نشر آثار امام خمینی، 1392.
نجفی، محمدحسن؛ جواهر الکلام فی شرح شرائع الاسلام؛ ج31، بیروت: دار احیاء التراث العربی، 1430ق.
نوورث، نوربرت و استرید هایدر؛ مقدمهای بر اقتصاد خانواده: مروری بر پیشرفت نظری و مطالعات تجربی؛ ترجمة وحید مهربانی؛ تهران: گلآذین، 1393.
