نگاهی جامعهشناختی به تغییر و تحولات جوامع بیانگر آن است که هیچ نیاز و قوة انسانی بیش از قوة جنسی در کانون توجه فرهنگ با هدف مهار، نظارت و هدایت نبوده است؛ امری که در جوامع دینی نمود بیشتری نیز داشته است؛ ازاینرو مدلسازی تربیت جنسی متناسب با اقتضائات و ملاحظات فرهنگی و از سوی دیگر آسیبشناسی الگوهای رایج تربیت جنسی، ضرورتی بیهمتاست. با درنظرگرفتن چنین ضرورتی، نوشتار حاضر سعی دارد با بهرهگیری از روش تحلیلی لایه به لایة علّی و با اتکا به ظرفیتهای پژوهشی و نخبگانی، ضمن آسیبشناسی، گره اصلی و راهبردهای اولویتدار را شناسایی و عرضه کند. در این راستا 62 سند پژوهشی و 8 مصاحبه انجام و واکاوی شدهاند. مهمترین ابزارهای گردآوری اطلاعات نیز فرم استخراج مطالب و پرسشنامة نیمهساختیافته است. در این نوشتار، فضای علّی و راهبردی ابتدا در چهار لایة لیتانی، سیستمی، گفتمانی و اسطورهای بررسی شدهاند و سپس تجویزهای راهبردی، همسو با هرکدام از لایهها، طرح و صورتبندی شدهاند.
ابراهیمی هرستانی، اصغر؛ «واکاوی برنامة درسی مغفول در تربیت جنسی دانشآموزان پسر»؛ پایاننامة کارشناسیارشد دانشگاه فردوسی، به راهنمایی بهروز مهرام، 1391.
ابراهیمی، سارگل؛ «تربیت جنسی دانشجویان دختر و نقش آن در ورود به روابط قبل از ازدواج»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی کیومرث فرحبخش، دانشگاه علامه طباطبایی، 1398.
احمدی، علیاصغر؛ «روانشناسی تربیت جنسی کودک و نوجوان»؛ رشد آموزش مشاور مدرسه، ش46، 1396، ص4-11.
اسلامی، رضا و سارا میریان؛ «بردگی جنسی کودکان و سازوکار مقابله با آن در نظام حقوقی بینالملل»؛ پژوهشنامة حقوق کیفری، ش11، 1394، ص7-36.
اسماعیلی، حسین؛ «تأثیر نوع محتوای آموزشی در تربیت جنسی بر نگرش مثبت به خویشتنداری جنسی دانشآموزان پسر متوسطة دوم»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی سعیدی رضوانی، دانشگاه فردوسی، 1394.
اصغری نکاح، سیدمحسن و زهرا مهاجربعد؛ «کاوشی کیفی در عوامل سوقدهندة دختران نوجوان به خودارضایی از منظر الگوی تربیت جنسی خانواده محور مبتنی بر رشد»؛ خانواده و سلامت جنسی، ش2، 1399، ص7-16.
افشاری، محمدحسین؛ «تربیت جنسی کودک در روایات اهلبیت:»؛ حدیت و اندیشه، ش20، 1394، ص74-92.
امینی، محمد و محمدرضا تمناییفر و رقیه پاشایی؛ «بررسی ضرورت وجودی و چگونگی توجه به تربیت جنسی در برنامة درسی مقطع متوسطه از دیدگاه دبیران و دانشآموزان»؛ پژوهشهای برنامة درسی، ش1، 1390، ص169-202.
انوشه، منیره و شمسالدین نیکنامی و رضا توکلی و سقراط فقیهزاده؛ «بررسی مقدماتی آموزش بلوغ در دختران نوجوان: یک پژوهش کیفی»؛ اندیشه و رفتار، ش34، ص64-70.
باباخانی، سجاد؛ «بررسی عوامل آسیبزا در تعلیم و تربیت دینی دانشآموزان از دیدگاه مدیران مدارس متوسطة شهر کرمانشاه»؛ کنگرة بینالمللی فرهنگ و اندیشة دینی، 1393.
بازیار، بدرالسادات و علیرضا دهقانی؛ «نقش خانواده و جامعه در تربیت جنسی کودکان و نوجوانان»؛ مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، ش2، 1395، ص46-53.
باقری، ناصر؛ «تربیت جنسی کودکان توسط والدین»؛ آسیبهای اجتماعی کودک و نوجوان، ش32، 1399، ص27-42.
بخشی، افسر؛ «نگاهی بر تربیت جنسی فرزندان»؛ فقه و حقوق خانواده، ش4، 1375، ص66-70.
بلندهمتان، کیوان؛ «بازنمایی تجربة زیستة والدین از چگونگی آموزش اخلاق جنسی به فرزندان خود»؛ مشاوره و رواندرمانی خانواده، ش4، 1393، ص719-738.
بیگی، محمدرضا؛ « طراحی الگوی مطلوب برنامة درسی تربیت جنسی در دورة ابتدایی»؛ روانشناسی تربیتی، ش45، 1396، ص21-39.
پازنگ، مریم؛ «امکانسنجی کاربرد مؤلفههای تربیت جنسی در برنامة درسی دورة ابتدایی»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی محبوبه خسروی، دانشگاه علامه طباطبایی، 1396.
پناهی، علیاحمد؛ «مهمترین آسیب جنسی دوران نوجوانی و راهکار پیشگیری و درمان»؛ مجلة معرفت، ش112، 1386، ص29-54.
تربتی، سروناز و همکاران؛ «مطالعة کیفی تربیت جنسی نوجوانان و عوامل زمینهساز آن با تأکید بر روابط میانفردی با والدین»؛ مطالعات جامعهشناسی، ش45، 1398، ص77-104.
ثابت، حافظ؛ «درآمدی بر تربیت جنسی در نهجالبلاغه»؛ فصلنامة تربیت اسلامی، ش4، 1379، ص593-620.
جابرزاده انصاری، شقایق؛ «اثربخشی تربیت جنسی کودکان بر افزایش دانش و نگرش جنسی مادران و دانشافزایی کودکان در پیشگیری از سوءاستفادة جنسی»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی طیبه زندیپور، دانشگاه الزهرا3، 1394.
حاجیپور، حامد؛ «تحلیل گفتمان انتقادی تربیت جنسی در نظام آموزش وپرورش ایران (وضعیت موجود) مبتنی بر اسناد مکتوب»؛ پژوهشنامة مبانی تعلیم و تربیت، ش1، 1397، ص1-24.
حاجیپور، حامد؛ «تحلیل گفتمان انتقادی تربیت جنسی در نظام آموزشوپرورش ایران»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی رمضان برخورداری، دانشگاه خوارزمی، 1395.
حاجیزاده، مرتضی و همکاران؛ «طراحی الگوی اسلامی تربیت جنسی برای کودکان با رویکرد فقهی»؛ پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ش52، 1400، ص291-313.
حسینزاده باردئی، خدیجه و سیداحمد موسوی باردئی؛ «مروری بر مقالات نگاشتهشده در تربیت جنسی فرزندان از دیدگاه اسلام»؛ مطالعات اسلامی زنان و خانواده، ش1، 1393، ص121-134.
حیدرینیا، علی؛ «تحلیل عاملی عوامل آسیبزای تربیت دینی دانشآموزان مدارس دبیرستان (مطالعة موردی زاهدان)»؛ کنگرة بینالمللی فرهنگ و اندیشة دینی. 1393.
خادم قائمی، مصطفی؛ «راهکارهای رسانة ملی برای تربیت جنسی نوجوانان با رویکرد اسلامی»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی محمدمهدی لبیبی، دانشگاه صداوسیما، 1396.
خدمتیان، محمد؛ «بررسی دیدگاههای اندیشمندان اسلامی پیرامون تربیت جنسی»؛ پایاننامة کارشناسیارشد دانشگاه شیراز، به راهنمایی محمد مزیدی، 1390.
رحمانی، احسان و همکاران؛ «طراحی بستة آموزشی تربیت جنسی نوجوانان مبتنی بر فرهنگ ایرانی و اثربخشی آن بر خودکارآمدی اجتماعی و خطرپذیری جنسی در دانشآموزان دختر متوسطة اول»؛ علوم روانشناختی، ش70، 1397، ص735-744.
رشید، خسرو و مریم حسینی اصل؛ «بررسی تأثیر آموزش جنسی بر دانش جنسی والدین و احساس کفایت آنان»؛ آموزش و ارزشیابی، ش37، 1396، ص143-162.
رضازاده، فاطمهبیگم؛ «مسائل جنسی کودکان و نوجوانان»؛ مجلة تربیت، ش66، 1370، ص48-51.
زنداونیان، احمد و صادق شمشادی؛ «ابعاد و مراحل تربیت جنسی دختران و زنان از نظر اسلام»؛ مجلة بانوان شیعه، ش25، 1389، ص65-98.
سحابینژاد، مهدی و رضا همایی؛ «بررسی تحلیلی سبک تربیت جنسی خانوادههای شهر تهران»؛ پژوهشهای مشاوره، ش21، 1386، ص27-48.
سعیدی، علی؛ «استثمار جنسی کودکان و نوجوانان با استفاده از اینترنت»؛ مجلة پیوند، ش307، 1384، ص38-42.
سلحشور، ماندانا؛ «اهمیت تربیت جنسی کودکان و نوجوانان در خانواده»؛ مجلة پیوند، ش315، 1384، ص40-45.
سوری، میثم؛ «پیشگیری و درمان انحراف جنسی دوران بلوغ با رویکرد اسلامی»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی حسین رکنالدینی، دانشگاه معارف، 1395.
صادقی، محمدجواد؛ «نقش خانواده در تربیت جنسی کودکان»؛ پیشرفتهای نوین در علوم رفتاری، ش30، 1398، ص45-70.
طاووسی، سمیرا؛ «اثربخشی آموزش مؤلفههای تربیت جنسی به مادران بر اضطراب دختران پایة پنجم و ششم، پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی عبدالله شفیعآبادی، دانشگاه علامه، 1394.
علیاکبری دهکردی، مهناز و طیبه محتشمی؛ «بررسی خصوصیات روانسنجی مقیاس نقش جنسی کودکان در جمعیت ایرانی»؛ شناخت اجتماعی، ش5، 1393، ص7-15.
عمیدی مظاهری، مریم؛ «دیدگاههای مادران در مورد مسائل رفتارهای جنسی دختران»؛ تحقیقات علوم رفتاری، ش5، 1384، ص55-60.
عنایتالله، سهیل؛ پرسش از آینده: آیندهپژوهی به مثابه ابزار تحول سازمانی و اجتماعی؛ ترجمة مسعود منزوی: تهران: مرکز آیندهپژوهی علوم و فناوری دفاعی، 1388 «ب».
عنایتالله، سهیل؛ تحلیل لایه به لایه؛ تهران: مرکز آیندهپژوهی مرکز آموزشی دفاعی، 1388 «الف».
فرع شیرازی، مصطفی؛ «بررسی تربیت جنسی در آموزههای فقهی»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی علیرضا عابدی، دانشگاه فردوسی، 1393.
فرمهینی فراهانی، محسن؛ «محتوای مناسب برای تربیت جنسی در کتب درسی دورة متوسطه»؛ مجلة دانشور رفتار، ش9، 1383، ص1-14.
فقیهی، علینقی و یکتا شکوهی؛ «آموزش جنسی به کودک و نوجوان از دیدگاه اسلامی و مطالعات روانشناختی»؛ تربیت اسلامی، ش7، 1387، ص51-80.
فیاض، ایراندخت و مریم بختیاروند؛ «هرزهنگاری: چالشی فراروی تربیت جنسی از دیدگاه اسلام»؛ پژوهش در مسائل تعلیم و تربیت اسلامی، ش39، 1397، ص75-105.
قائمی، علی؛ «لغزشهای جنسی کودکان و نوجوانان»؛ مجلة پیوند، ش70، 1364، ص6-9.
قلاوند، زهره؛ «شناسایی جایگاه برنامة درسی تربیت جنسی در نظام آموزشی»؛ پژوهش در برنامهریزی درسی، ش67، 1399، ص111-129.
قلتاش، عباس و صدیقه محمدجانی؛ «طراحی چارچوب برنامة درسی تربیت جنسی بر اساس مبانی تربیت اسلامی»؛ مسائل کاربردی تعلیم و تربیت اسلامی، ش8، 1397، ص101-130.
قنبری، علیاله؛ «بررسی موضوع مهاجرت به تهران با استفاده از روش تحلیل لایه لایة علّی»؛ آیندهپژوهی مدیریت، ش102، 1394، ص27-40.
کریمی، یوسف؛ نگرش و تغییر نگرش؛ چ7، تهران: نشر ارسباران، 1388.
گلی، فاطمه؛ «اثربخشی آموزش جنسی کودکان بر افزایش آگاهی، نگرش و عملکرد جنسی مادران در شهرستان کرج»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی ناصر محمدی احمدآبادی، دانشگاه تفت، 1396.
متقیفر، غلامرضا؛ «آموزش جنسی در مدارس»؛ مسائل کاربردی در تعلیم و تربیت، ش8، 1383، ص131-164.
متقیفر، غلامرضا؛ «کاوشی در باب آموزش جنسی در مدارس»؛ معرفت، ش42، 1380، ص106-120.
محمدجانی، صدیقه و محمدحسین یارمحمدیان؛ «الگوی برنامة درسی تربیت جنسی برای دورة نوجوانی بر اساس مبانی قرآن و روایات»؛ رهیافتی نو در مدیدیت آموزشی، ش27، 1395، ص19-43.
محمدی، علی؛ «میزان توجه به مؤلفههای تربیت جنسی در برنامة درسی دین و زندگی دورة متوسطه»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی عباس قلتاش، دانشگاه آزاد مرودشت، 1390.
مدنی، آزاده؛ «آسیبشناسی تربیت دینی»؛ کتاب نقد، ش42، 1386، ص129-154.
مزیدی، محمد و محمد خدمتیان؛ «ارائة الگوی تربیت جنسی با تأکید بر دیدگاههای اندیشمندان مسلمان»؛ مجلة تربیت، ش25، 1396، ص161-183.
معزی، زهرا؛ «آموزش مسائل جنسی بر کودکان ابتدایی»؛ فصلنامة مطالعات روانشناسی و علوم تربیتی، ش4، 1398، ص15-28.
مقدادی، محمدمهدی و مریم جوادپور؛ «پیشگیری از آسیبهای جنسی کودکان در اسلام»؛ اخلاق زیستی، ش 23، 1396، ص62-77.
نادری، نگین و همکاران؛ «تجربة زیستة مادران از تربیت جنسی کودکان پیش از دبستان»؛ فصلنامة فرهنگی - تربیتی زنان و خانواده، ش54، 1400، ص113-134.
نصیری، یوسف؛ «آسیبشناسی تربیت جنسی از دیدگاه دبیران مدارس راهنمایی مرودشت»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی ابراهیم میرشاه، دانشگاه اصفهان، 1388.
یاری دهنوی، مراد و فاطمه ابراهیمی شاهآبادی؛ «پدیدارشناسی تربیت جنسی از دیدگاه کارشناسان تربیتی در مدارس متوسطة شهر کرمان»؛ علوم تربیتی از دیدگاه اسلام، ش7، 1395، ص95-114.
یزدانی، سمیه؛ «اثربخشی آموزش تربیت جنسی بر هویت جنسی و عزتنفس جنسی کودکان»؛ پایاننامة کارشناسیارشد، به راهنمایی نادره سهرابی، دانشگاه مرودشت، 1397.
Inayatullah, Sohail (ed.); The Causal Layered Analysis (CLA) Reader: Theory and Case Studies of an Integrative and Transformative Methodology; Tamkang University Press, 2004.
Hoffman, K. L., D. H. Demo & J. N. Edward; "Physical Wife Abuse in Non-Western Society: An Integreted Theoretical Approach"; Journal of Marriage and the Family, n.56, 1994.
