مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در معماری مسکن

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار و عضو هیئت‌علمی گروه معماری و شهرسازی دانشگاه قم، قم، ایران
2 استادیار و عضو هیئت‌علمی گروه معماری و شهرسازی دانشگاه قم، قم، ایران
3 استادیار دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
مسئله این پژوهش، چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در دو تمدن اسلامی ایرانی و تمدن معاصر غربی و باهدف تبیین این موضوع است که تلقّی متفاوت از مفهوم زوجیت در این دو تمدن (که ریشه در بنیان­های نظری و فلسفی دارد)، چطور در ترجمان کالبدی معماری مسکن جلوه­گر شده است. روش مورداستفاده برای نیل به هدف مذکور، روش استدلال منطقی است. طبق یافته­های این پژوهش، برخلاف فرهنگ اسلامی ایرانی که بر اساس اصل عدالت، برای هریک از ارکان زوجیت (شامل مرد و زن)، جایگاه متفاوتی را لحاظ می­نماید، در فرهنگ معاصر غرب تحت تأثیر بنیان­های فلسفه معاصر غرب، مفهوم تضاد دیالکتیکی جایگزین مفهوم زوجیت شده است؛ به‌نحوی‌که طی این تضاد دیالکتیکی، آنتی­تزی حادث می­شود که نتیجه آن، مساوات (و نه عدالت) و به تبعش از دست رفتن اقتضائات زنانه در فرهنگ معاصر غرب است. ترجمان کالبدی این موضوع در معماری مسکن منتج به این واقعیت شده است که برخلاف مسکن اسلامی ایرانی که فضاهایی تحت عنوان بیرونی و اندرونی متناسب با اقتضائات جنسیتی مختلف وجود داشت، در مسکن معاصر غربی، اندرونی به کل در بیرونی مستحیل شده و تضاد دیالکتیکی میان مفاهیم فلسفیِ تز و آنتی­تز، منتج به سنتزی شده است که ترجمان کالبدی آن، حذف شأن و جایگاه زنانه در مسکن معاصر غربی است.
کلیدواژه‌ها

  1. قرآن کریم.
  2. اخوت، هانیه (1392)، بررسی تطبیقی ابعاد حریم در مسکن سنتی و معاصر با استفاده از مدل تحلیلی BDSR، مجله مسکن و محیط روستا، 32 (142)، صص 112-97.
  3. اراکی، محسن (1401)، فقه عمران شهری، قم: انتشارات مجمع الفکر اسلامی.
  4. امیدواری، سمیه؛ حمزه نژاد، مهدی (1401)، بررسی تطبیقی مفهوم حریم در خانه­های کشورهای اسلامی حوزه خاورمیانه (مطالعه موردی: خانه­های اصفهان، صنعاء، دمشق). مجله پژوهش­های معماری اسلامی، 3 (10)، صص 168-145.
  5. ایرانمش، محمد (1376)، نقد اصول‌گرایانه شیوه­های نگرش به مسجد، مجموعه مقالات همایش «معماری مسجد، گذشته، حال، آینده»، دانشگاه هنر، دانشکده پردیس اصفهان، صص 72-75.
  6. جوادی آملی، عبدالله (1387)، تسنیم (تفسیر قرآن کریم)، جلد 9، قم: نشر اسراء.
  7. حیاتی، حامد؛ امین پور، احمد؛ مدنی، رامین (1396)، تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانه­های ایرانی بر اساس آموزه­های اسلامی، زن و فرهنگ، (32)، صص 47-61.
  8. رئیسی، محمدمنان؛ منصوری، مریم (1387)، اصول و مبانی معماریِ مناطق جنوبی ایران و رابطه آن با جایگاه «زن جنوب» در نظام فرهنگی عقیدتی منطقه، همایش زن جنوب و عرصه‌های اجتماعی فرهنگی، لامرد: دانشگاه آزاد اسلامی.
  9. رئیسی، محمدمنان (1398)، تحلیل ارجحیت الگوهای درون‌گرا در معماری ابنیه مسکونی با استناد به ادبیات قرآنی، مجله آرمان‌شهر، شماره 27، صص.77-85
  10. رئیسی، محمدمنان (1402)، کشکول منان (یادداشت­های تبیینی تحلیلی یک معمار شهرساز)، قم: انتشارات دانشگاه قم
  11. رئیسی، محمدمنان (1397)، معماری و شهرسازی مطابق با سبک زندگی اسلامی (از تشریح وضع مطلوب تا تحلیل وضع موجود)، قم: انتشارات دانشگاه قم.
  12. طباطبایی، محمدحسین (1374)، تفسیر المیزان، جلد 20، ترجمه محمدباقر موسوی، قم: دفتر انتشارات اسلامی.
  13. قرائتی، محسن (1393)، سیمای مسکن و شهر اسلامی، تهران: موسسه فرهنگی درس‌هایی از قرآن.
  14. قربانی، رحیم )1393)، معماری و شهرسازی مطلوب اسلامی (مطلوبیت­های اسلام درباره مسکن)، تهران: شبکه اندیشه.
  15. کفعمی، تقی الدین ابراهیم بن الحسن (1418 ق)، البلد الامین، جلد 1، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
  16. گروت، لیندا؛ وانگ، دیوید (1386)، روش‌های تحقیق در معماری، ترجمه علیرضا عینی فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
  17. لبیب­زاده، راضیه؛ نقره­کار، عبدالحمید؛ حمزه نژاد، مهدی؛ خانمحمدی، محمدعلی (1394)، بازخوانی سازمان فضایی خانه بر اساس متون دینی به روش EBS و تطبیق آن با اولویت‌های روابط فضایی از دیدگاه الکساندر و لنگ، مجله مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (22)، صص 22-5.
  18. مرتضوی، شهناز (1380)، روانشناسی محیط و کاربرد آن، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
  19. مطهری، مرتضی (1395)، مجموعه آثار، جلد 13، تهران: انتشارات صدرا.
  20. مؤمنی، کوروش؛ ناصری، ندا (1394)، بررسی ابزارها و روش‌های ایجاد محرمیت در خانه‎ زینت‌الملک شیراز منطبق بر آیات و روایات اسلامی، مجله پژوهش­های معماری اسلامی، 9 (3)، صص 35-18.
  21. ندومی، راحیل؛ شرقی، علی (1398)، تحلیل حریم دیداری خانه­های دارای شناشیر (نمونه موردی: خانه­های بومی در ساحل خلیج‌فارس و درون بافت قدیم بوشهر)، مجله نقش‌جهان مطالعات نظری و فناوری­های نوین معماری و شهرسازی، 9 (3)، صص 215-203.
  22. نقره‌کار، عبدالحمید (1387)، درآمدی بر هویت اسلامی در معماری و شهرسازی، تهران: نشر پیام سیما.
  23. نقی­زاده، محمد (1391)، تأملی در شناخت مبانی مسکن اسلامی ایرانی، کتاب ماه هنر، (170)، صص 54-38.
  24. نقی زاده، محمد (1387)، شهر و معماری اسلامی (تجلیات و عینیات)، اصفهان: نشرمانی.
  25. Hisham, Mortada (2003), Traditional Islamic principles of built environment, London: Routledge.
  26. Omer, Spahic (2010), Islam and Housing, Kuala Lumpur: AS Noordeen.
  27. Venturi, Robert (1977), Complexity and Contradiction in Architecture, New York: The museum of modern art.
  28. http://corbusier.totalarch.com
  29. https://farsi.khamenei.ir/speech-content?id=51655
  30. https://franklloydwright.org/site/robie-house