1
دانشیار و عضو هیئتعلمی گروه معماری و شهرسازی دانشگاه قم، قم، ایران
2
استادیار و عضو هیئتعلمی گروه معماری و شهرسازی دانشگاه قم، قم، ایران
3
استادیار دانشگاه شاهد، تهران، ایران
چکیده
مسئله این پژوهش، چیستی ترجمان کالبدی مفهوم زوجیت در دو تمدن اسلامی ایرانی و تمدن معاصر غربی و باهدف تبیین این موضوع است که تلقّی متفاوت از مفهوم زوجیت در این دو تمدن (که ریشه در بنیانهای نظری و فلسفی دارد)، چطور در ترجمان کالبدی معماری مسکن جلوهگر شده است. روش مورداستفاده برای نیل به هدف مذکور، روش استدلال منطقی است. طبق یافتههای این پژوهش، برخلاف فرهنگ اسلامی ایرانی که بر اساس اصل عدالت، برای هریک از ارکان زوجیت (شامل مرد و زن)، جایگاه متفاوتی را لحاظ مینماید، در فرهنگ معاصر غرب تحت تأثیر بنیانهای فلسفه معاصر غرب، مفهوم تضاد دیالکتیکی جایگزین مفهوم زوجیت شده است؛ بهنحویکه طی این تضاد دیالکتیکی، آنتیتزی حادث میشود که نتیجه آن، مساوات (و نه عدالت) و به تبعش از دست رفتن اقتضائات زنانه در فرهنگ معاصر غرب است. ترجمان کالبدی این موضوع در معماری مسکن منتج به این واقعیت شده است که برخلاف مسکن اسلامی ایرانی که فضاهایی تحت عنوان بیرونی و اندرونی متناسب با اقتضائات جنسیتی مختلف وجود داشت، در مسکن معاصر غربی، اندرونی به کل در بیرونی مستحیل شده و تضاد دیالکتیکی میان مفاهیم فلسفیِ تز و آنتیتز، منتج به سنتزی شده است که ترجمان کالبدی آن، حذف شأن و جایگاه زنانه در مسکن معاصر غربی است.
حیاتی، حامد؛ امین پور، احمد؛ مدنی، رامین (1396)، تأثیر اصل حریم زنان بر معماری خانههای ایرانی بر اساس آموزههای اسلامی، زن و فرهنگ، (32)، صص 47-61.
رئیسی، محمدمنان؛ منصوری، مریم (1387)، اصول و مبانی معماریِ مناطق جنوبی ایران و رابطه آن با جایگاه «زن جنوب» در نظام فرهنگی عقیدتی منطقه، همایش زن جنوب و عرصههای اجتماعی فرهنگی، لامرد: دانشگاه آزاد اسلامی.
رئیسی، محمدمنان (1398)، تحلیل ارجحیت الگوهای درونگرا در معماری ابنیه مسکونی با استناد به ادبیات قرآنی، مجله آرمانشهر، شماره 27، صص.77-85
رئیسی، محمدمنان (1402)، کشکول منان (یادداشتهای تبیینی تحلیلی یک معمار شهرساز)، قم: انتشارات دانشگاه قم
رئیسی، محمدمنان (1397)، معماری و شهرسازی مطابق با سبک زندگی اسلامی (از تشریح وضع مطلوب تا تحلیل وضع موجود)، قم: انتشارات دانشگاه قم.
قرائتی، محسن (1393)، سیمای مسکن و شهر اسلامی، تهران: موسسه فرهنگی درسهایی از قرآن.
قربانی، رحیم )1393)، معماری و شهرسازی مطلوب اسلامی (مطلوبیتهای اسلام درباره مسکن)، تهران: شبکه اندیشه.
کفعمی، تقی الدین ابراهیم بن الحسن (1418 ق)، البلد الامین، جلد 1، بیروت: موسسه الاعلمی للمطبوعات.
گروت، لیندا؛ وانگ، دیوید (1386)، روشهای تحقیق در معماری، ترجمه علیرضا عینی فر، تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
لبیبزاده، راضیه؛ نقرهکار، عبدالحمید؛ حمزه نژاد، مهدی؛ خانمحمدی، محمدعلی (1394)، بازخوانی سازمان فضایی خانه بر اساس متون دینی به روش EBS و تطبیق آن با اولویتهای روابط فضایی از دیدگاه الکساندر و لنگ، مجله مطالعات شهر ایرانی اسلامی، (22)، صص 22-5.
مرتضوی، شهناز (1380)، روانشناسی محیط و کاربرد آن، تهران: انتشارات دانشگاه شهید بهشتی.
مطهری، مرتضی (1395)، مجموعه آثار، جلد 13، تهران: انتشارات صدرا.