مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

مقاومت آگاهانه زن مسلمان در اندیشه شریعتی؛ بازخوانی انتقادی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشکده زن و خانواده
چکیده
شریعتی به‌مثابه روشنفکری مسئول، پرسش «چگونه بودن» در دنیایی که «ارزش‌های اخلاقی» در آن در حال تغییر اساسی است را «حادترین» مسئله زن آگاه می­داند. در نگاه وی بحران حوزه جنسیت معلول دوگانه زن سنتی و زن مدرن است. در نگاه وی با توجه به ضرب‌آهنگ شدید تحولات دنیای جدید، دوران «زن سنتی» برای همیشه تمام شده است. در برابر زن سنتی، شریعتی زن مدرن را می‌بیند که نظام بورژوازی با طرح سکسوالیته، اصالت جنس و اصالت فرد، وی را از طریق ابزارهای دنیای مدرن مهیای پذیرفتن این نکته می‌کند که بایستی بدن زنانه در راستای مطامع نظام سرمایه‌داری مصرف شود. شریعتی راهکار گذار از این بحران را در فراروی از دوگانه زن سنتی و زن مدرن، در قالب ساخت الگوی «زن سوم» می‌داند. به باور شریعتی «بزرگ‌ترین سلاح برای مبارزه با تحمیل ارزش‌های غربی و بزرگ‌ترین وسیله برای ایجاد مقاومت آگاهانه در نسل جدید جامعه‌های اسلامی در برابر دعوت غرب» بازگشت به «خانه فاطمه» است. هدف از این پژوهش بازخوانی انتقادی ایده شریعتی در موضوع مقاومت آگاهانه زن مسلمان در برابر «هجوم مدرنیسم غربی» است. در راستای این هدف اندیشه‌های شریعتی در حوزه زن و خانواده با رویکرد تفسیری‌گفتمانی مورد ارزیابی قرار گرفت. بر پایه یافته‌های این پژوهش خطی‌تکاملی دیدن تاریخ، ایستادن در تجدد به‌مثابه نکته آغاز بازاندیشی سنت و بازگشت به خانه فاطمه، ساخت تاریخ برپایه ایدئولوژی چپ بدون در نظر گرفتن منطق درونی سنت و اصالت پیکار سیاسی با غرب و غفلت از نقد فرهنگی تجدد از اصول این اشکالات است.
کلیدواژه‌ها

  1. آقاجری، هاشم. (1379)، شریعتی متفکر فردا. چاپ اول، تهران، ذکر.
  2. بلومنبرگ، هانس. (1401). مشروعیت عصر مدرن، ترجمه زانیار ابراهیمی، تهران ، موسسه فرهنگی‌هنری پگاه روزگار نو.
  3. پارسانیا، حمید. (1394). سنت، ایدئولوژی، علم: مجموعه مقالات، قم ، موسسه بوستان کتاب.
  4. پوپر، کارل. (1399). فقر مکتب تاریخ‌گرایی، ترجمه رحمت‌الله جباری، تهران ، شرکت سهامی انتشار.
  5. سروش، عبدالکریم. (1384). از شریعتی، موسسه فرهنگی صراط.
  6. سروش، عبدالکریم. (1384). فربه‌تر از ایدئولوژی، موسسه فرهنگی صراط.
  7. شریعتی، علی. (1377). مجموعه آثار، ج 11، 17، 18، 21 ، تهران، انتشارات چاپخش.
  8. طباطبایی، جواد. (1392). تأملی درباره ایران، ج 1 و ج 2، تهران ، مینوی خرد.
  9. طباطبایی، جواد. (1400). ملت،‌ دولت و حکومت قانون، تهران ، مینوی خرد.
  10. عبدالکریمی، بیژن. (1402). غروب زیست‌جهان ایرانی، تهران ، نقد فرهنگ.
  11. علم‌الهدی، سید علی و واعظی وزنا، علی. (1397). واکاوی سنت‌گرایی انتقادی در تفکر شریعتی، فصلنامه پژوهش‌های سیاسی جهان اسلام، س 8، ش 4، زمستان 97، صص 50-31.
  12. قانعی‌راد، سید محمدامین. (1381). تبارشناسی عقلانیت مدرن: قرائتی پست‌مدرن از اندیشه شریعتی، تهران ، نقد فرهنگ.
  13. کاسیرر، ارنست. (1389). فلسفه روشنگری، ترجمه یدالله موقن، انتشارات نیلوفر، تهران.
  14. کچویان، حسین. (1374) اسلام، تشیع و فرآیند عرفی‌شدن، کیان، ش 26.
  15. میری، سید جواد. (1398). نگاهی غیر یورو سنتریک به کلاسیک‌های جامعه‌شناسی؛ بازخوانی قرائت شریعتی از ماکس وبر، جامعه‌شناسی ایران، س 20، ش 2 تابستان.
  16. هگل، گئورگ ویلهلم فریدریش. (1400). پدیدارشناسی روح، ترجمه سید مسعود حسینی و محمدمهدی اردبیلی، تهران ، نشر نی.
  17. http://drshariati.org/?p=3063