پوشش زن جاهلی و امکان حجاب شرعی در عصر پیامبر (ص)

نویسنده

عضو هیئت علمی جامعة المصطفی العالمیة

چکیده

حجاب امروزیِ زن مسلمان دربردارنده پوششی کامل است؛ هرچند در لزوم پوشاندن گردی صورت و دست‌ها (از مچ به پایین) اختلافاتی میان فقها وجود دارد. یک منبع مهم برای اثبات لزوم چنین حجابی، آیات قرآن است. در تفسیر آیات مربوط به حجاب نیز باید مشخص شود که آیا وضعیت کنونی حجاب زنان از زمان پیامبر اکرم6 شکل گرفته و امتداد یافته است یا آن‌که در زمان ایشان تنها یک حجاب معمولی، در حد امکانات پوششی آن زمان، شکل گرفته و پیروان شریعت بعداً آن را تا حد حجاب معروف امروزی توسعه داده‌‌اند. برای اثبات این‌که در زمان پیامبر اکرم6‌ همین حجاب کامل امروزی وجود داشته یا نه، باید به این پرسش نیز پاسخ گفت که آیا مؤلفه‌های فرهنگی و اجتماعی آن روزگار، مانند وضعیت لباس‌های زنانه و...، مانع تحقق چنین حجابی نمی‌شده است. این مقاله در صدد است با جستار در منابع لغوی، روایی، تاریخی و ادبی، به مطالعه امکانات فرهنگی ـ اجتماعی آن روزگار پرداخته و مشخص کند که آیا فرهنگ پوششی آن روزگار مانع از تحقق حجاب شرعیِ حداکثری می‌شده یا خیر.

کلیدواژه‌ها


1. ابن أبى یعقوب، احمد. بى‌تا. تاریخ ‏الیعقوبى. بیروت: دارصادر.

2. ابن ابی شیبه، ابوبکر. 1409هـ.ق. ‌مصنف ابن ابی شیبه. تحقیق:‌کمال یوسف.‌ الریاض: مکتبة الرشد.

3. ابن حمدون، محمد بن الحسن. 1996م. التذکرة الحمدونیة. تحقیق: إحسان عباس و بکر عباس. بیروت:‌ دار صادر.

4. ابن درید، محمد بن حسن. 1998م. جمهرة اللغة. بیروت: دار‌العلم للملایین.

5. ابن سعد،‌ محمد. 1410 هـ.ق. الطبقات الکبری. ‌تحقیق: محمد عبدالقادر. ‌بیروت: دارالکتب العلمیه.

6. ابن سیده، على بن اسماعیل. 1421هـ.ق. المحکم و المحیط الاعظم. بیروت: دارالکتب العلمیه.

7. ـــــــــــــــــــــــــــــــ . بی‌تا. المخصص. بیروت: دارالکتب العلمیه.

8. ابن شهرآشوب، محمد بن علی. 1379 هـ.ق. مناقب آل أبی‌طالب «علیهم السلام». قم: علامه.

9. ابن طیفور، احمد بن ابی طاهر. بی‌تا. بلاغات النساء. قم: دار الشریف الرضی.

10. ابن عاشور، محمد بن طاهر. 1420 هـ.ق. التحریر و التنویر.بیروت: مؤسسة التاریخ.

11. ابن عبد البر. 1412 هـ.ق. الاستیعاب فی معرفة الاصحاب. تحقیق: علی محمد البجاوی. بیروت: دارالجیل الاولی.

12. ابن قتیبة، أبومحمدعبدالله بن مسلم. 1992م. المعارف. تحقیق: ثروت عکاشة، القاهرة: الهیئة المصریة العامة للکتاب.

13. ابن کثیر لدمشقى، اسماعیل بن عمر. 1407 هـ.ق. البدایة و النهایة. بیروت: دارالفکر.

14. ابن منظور، محمد بن مکرم. 1414هـ.ق.  لسان العرب. بیروت: دار صادر.

15. ابوالفرج اصفهانی، علی بن الحسین،  1415ق، الاغانی، بیروت: دار‌الثقافه.

16. ابوحیان توحیدى، علی بن محمد بن عباس. 1419 هـ.ق. البصائر و الذخائر. بیروت: دار صادر.

17. أبوزید محمد بن أبی الخطاب القرشی. 1424 هـ.ق. ‏جمهرة اشعار العرب. بیروت: داراکتب العلمیه.

18. ابوعبید هروى، قاسم بن سلام. بی‌تا، الغریب المصنف. تونس: المؤسسه الوطنیه للترجمه و التحقیق و الدراسات بیت الحکمة.

19. أبوهلال عسکری، محمد بن عبدالله. 1413 هـ.ق. ‏کتاب التلخیص فی معرفة أسماء الأشیاء. بیروت: دار صادر.

20. ابوهلال عسکری، محمد بن عبد الله. 1420 هـ.ق. جمهرة الأمثال. بیروت: دارالفکر.

21. ازهرى، محمد بن احمد. 1421 هـ.ق. تهذیب اللغة. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

22. ‌الرضی، محمد بن حسین.‌ 1422 هـ.ق. المجازات النبویة، تحقیق:‌ مهدی هوشمند. قم: دارالحدیث.

23. انصاری، حسان بن ثابت.‌ 1974م. دیوان حسان بن ثابت الانصاری. ‌بیروت: دار صادر‌.‌ 

24. بخاری، محمد بن اسماعیل. 1400 هـ.ق. صحیح بخاری.‌ قاهره: المکتبه السلفیه.

25. البکری الأوبنی، أبوعبید. 1988م. سمط اللآلى. بیروت: دارالکتب العلمیة.

26. البلاذرى، أحمد بن یحیى.1417 هـ.ق./1996م. أنساب‏ الأشراف، بیروت: دارالفکر.

27. بوصیری، احم بن ابی بکر.1420 هـ.ق. اتحاف الخیرة المَهرة. الریاض: ‌دار الوطن‌.

28. ثعالبى، عبدالملک بن محمد. 1422هـ.ق. فقه اللغة. بیروت: دارالکتب العلمیة.

29. جزرى، ابن اثیر مبارک بن محمد. 1367. النهایة فی غریب الحدیث و الأثر. قم: مؤسسه مطبوعاتی اسماعیلیان.

30. جوهرى، اسماعیل بن حماد. 1407هـ.ق.  الصحاح. بیروت: دارالعلم للملایین.

31. ‌حمیری، نشوان بن سعید. 1403ق، شمس العلوم، عمان: وزارت التراث القومی و الثقافه.

32. دمیری، کمال‌الدین محمد بن موسی. 1424 هـ.ق. ‏حیاة الحیوان. بیروت: دارالکتب العلمیه.

33. دیلمی،‌ حسن بن محمد. 1412 هـ.ق. ارشاد القلوب الی الصواب. قم: الشریف الرضی. ‌

34. راغب اصفهانى، حسین بن محمد. بی‌تا. مفردات الفاظ قرآن. بیروت: دار‌القلم.

35. زبیدی 1414 هـ.ق. تاج العروس من جواهر القاموس.  ج. 6

36. ــــــــ 1414 هـ.ق. تاج العروس من جواهر القاموس. ج. 9

37. زکی صفوت، احمد. 1923م. جمهرة خطب العرب. قاهرة: المکتبة العلمیة.

38. زمخشرى، محمود بن عمر. 1417 هـ.ق. الفائق. بیروت: دارالکتب العلمیة.

39. شنتمرى، أبوالحجاج یوسف بن سلیمان بن عیسى.1422 هـ.ق. أشعار الشعراء الستة الجاهلیین. بیروت: دارالکتب العلمیة.

40. شیبانی،‌ اسحاق بن مرار.‌ ‌بی‎تا. کتاب الجیم. قاهره: الهیئه العامه لشئون المطابع الامیریه.

41. صاحب بن عباد، اسماعیل بن عباد. 1414 هـ.ق. المحیط فی اللغة. بیروت: عالم الکتب.

42. صالح أحمد، علی. 2003 م. المنسوجات و الالبسه العربیة فی العهود الاسلامیة الاولی. بیروت: شرکة المطبوعات.

43. الصالحى الشامى، محمد بن یوسف. 1414 هـ.ق. سبل ‏الهدى و الرشاد فى سیرة خیرالعباد. تحقیق: عادل احمد عبدالموجود و على محمد معوض. بیروت: دارالکتب العلمیة.

44. صالحی الشامی، محمد بن یوسف، 1414ق. سبل ‏الهدى والرشاد فی سیرة خیر العباد، قاهره: احیاء التراث الاسلامیة.

45. صدوق،‌ محمد بن علی ابن بابویه. 1376. الامالی. تهران:کتابچی.

46. الطبرانی، سیلمان بن احمد، 1420ق، المعجم الاوسط، عمان: دار‌الفکر.

47. طبرسى فضل بن حسن. 1372. مجمع البیان فی تفسیر القرآن. تهران: انتشارات ناصرخسرو.

48. ‌طبرسی، حسن بن فضل.‌ 1412 هـ.ق. مکارم الاخلاق. قم: الشریف الرضی.‌

49. الطبری، أبوجعفر محمد بن جریر. 1387 هـ.ق. تاریخ ‏طبری. تحقیق: محمد أبوالفضل ابراهیم. بیروت: دارالتراث.

50. طریحى، فخر الدین بن محمد. 1375. مجمع البحرین. تهران: مرتضوی.

51. العسقلانى، احمد بن على بن حجر.1415 هـ.ق. الإصابة فی تمییزالصحابة. تحقیق: عادل احمد عبدال موجود و على محمد معوض. بیروت: دارالکتب العلمیة.

52. علی بن محمد خزاعی. 1419 هـ.ق. تخریج الدلالات السمعیة. بیروت: دارالغرب الاسلامی‏.

فراهیدى، خلیل بن احمد. بی‌تا،  کتاب العین. قم: نشر هجرت.

53. القزوینی ابن ماجة، 1952م. سنن ابن ماجه. تحقیق: محمد فؤاد عبدالباقی. قاهره، دار احیاء‌ الکتب العربیة‌.

54. ‌کلینی،‌ محمد بن یعقوب.1407 هـ.ق. الکافی، تهران: دارالکتب الاسلامیة‌.

55. المتقی الهندی.‌1981م. کنز العمال فی سنن الأقوال والأفعال. بیروت: مؤسسة‌ الرسالة.

56. مجلسی، محمدباقر. 1403 هـ.ق. بحار الانوار. بیروت: دار احیاء التراث العربی.

57. ـــــــــــــــــــــ . 1404 هـ.ق.  مرآة ‌العقول فی شرح اخبار آل الرسول.‌ تهران: دار‌الکتب الاسلامیة.

58. مجلسی، محمدتقی. 1406 هـ.ق. روضة المتقین فی شرح من لا یحضره الفقیه. قم: مؤسسه کوشان‌پور.

59. مطرزى، ناصر بن عبدالسید. بی‌تا. المغرب، حلب: مکتبة اسامله بن زید.

60. موسى، حسین یوسف.1410 هـ.ق. الافصاح فی فقه اللغة. قم: مکتب الاعلام الاسلامی.

61. نیشابوری، ‌مسلم بن حجاج. 1403 هـ.ق. صحیح مسلم،‌ بیروت: دار احیاء التراث العربی.