Gender and Family Studies

Gender and Family Studies

Fundamental Themes in Religious Intellectualist Approach on Women's Issues

Document Type : Original Article

Authors
Mohammadreza Zibaeinejad 1
Tahereh Khazaei 2
1 Assistant Professor of Women and Family Research Institute
2 Assistant Professor, Department of Sociology, Faculty of Social Sciences, University of Tehran
Abstract
Islamic feminism is deeply connected to the discourse of religious intellectualism. By entering the field of women's issues, religious intellectualism not only gave scientific credibility to the theoretical literature of this field but also found more social extension for itself. At first, it did not indicate a sense of belonging to women's issues. Iranian egalitarian and feminist currents, especially Women magazine, have played a prominent role in paving the way for the infiltration of religious intellectualism into women's issues. In fact, with the innovation of this magazine, religious intellectualism, which may not have been prominent in its work on women's issues before, entered this domain and began to produce theoretical literature in the foresaid field. Therefore, the four main figures of the modernist movement, namely Mohammad Mojtahed Shabestari, Abdolkarim Soroush, Mostafa Malekian and Mohsen Kadivar, who have dealt with the issue of women in the light of epistemological, theological and jurisprudential debates, were selected. Hence, all their published interviews and works as well as materials related to them in Women magazine from issue 57, November 1999 and on websites until 2017 were studied and analyzed by applying content analysis method and of course with a critical approach. The results of the research indicated some important themes in the discourse of intellectualism in dealing with women issues including: justice and the signatory condition of social rules (according to Shabestari), historical reason and plurality in understanding of religion (according to Soroush), moral individualism, rationality and spirituality (according to Malekian) and equal justice and intellectual benefit (according to Kadivar).
Keywords
religious intellectualism
women's issues
Islamic feminism
thematic analysis
Women magazine. 
  1. ایمان، محمدتقی و محمودرضا نوشادی؛ «تحلیل محتوای کیفی»؛ عیار پژوهش در علوم انسانی، س3، ش2، پاییز و زمستان 1390، ص15ـ44.
  2. آوتویت، ویلیام و تام باتامور؛ فرهنگ علوم اجتماعی قرن بیستم؛ ترجمة حسن چاوشیان؛ تهران: نشر نی، 1392.
  3. تبریزی، منصوره؛ «تحلیل محتوای کیفی از منظر رویکردهای قیاسی و استقرایی»، فصلنامة علوم اجتماعی، ش21 (64)، 1393، ص105-138. در:

https://dx.doi.org/10.22054/qjss.2014.344

  1. بودون، ریمون و فرانسوا بوریکو؛ فرهنگ جامعه‌شناسی انتقادی؛ ترجمة عبدالحسین نیک‌گهر؛ تهران: فرهنگ معاصر، 1385.

منابع متنی مورد استفاده (در تحلیل محتوا)

  1. «اصلاح‌طلبی، دموکراسی و سکولاریسم»؛ مصاحبه با علیرضا علوی‌تبار، 16/4/1384، سکولاریسم نو.
  2. «با سنت ریشه‌دار باید ظریف برخورد کرد: گفت‌وگو با دکتر محسن کدیور»؛ زنان، ش87، ص34-37.
  3. «تجدید تجربه اعتزال» سخنرانی عبدالکریم سروش؛ گلستان ایران، ش14، 10/6/1381 (به نقل از بازتاب اندیشه، ش30، شهریور1381، مرکز پژوهش‌های اسلامی صداوسیما، ص7-12.
  4. «حقوق بشر، دموکراسی و زنان: گفت‌وگو با مصطفی ملکیان»؛ زنان، ش118، 1383، ص54.
  5. «راهبرد احقاق حقوق زنان و نسبت آن با سنت» گفت‌وگو با دکتر علیرضا علوی‌تبار؛ زنان، ش132، خرداد 1385، ص51-54.
  6. «روشنفکری دینی متأخر بنای بازگشت از قرآن ندارد» مصاحبه با سیدعلی میرموسوی، 11/4/1397، ایکنا.
  7. «ریاست مرد بر خانواده تأسیس قرآن نیست» گفت‌وگو با محمد مجتهد شبستری؛ زنان امروز، ش21، اسفند 1395، ص126-127.
  8. «زن، مرد، کدام تصویر» گفت‌وگو با مصطفی ملکیان؛ زنان، ش 64، خرداد 1379، ص32-37.
  9. «زنانه‌نگری در فلسفه و فلسفه‌های زنانه‌نگر» گفت‌وگو با مصطفی ملکیان؛ زنان امروز، ش12، آبان 1394، ص88-93.
  10. «مجتهد شبستری پیش‌قراول نواندیشی رادیکال»؛ 7/7/96، وب‌سایت رسمی محسن کدیور.
  11. «مؤلفه‌های نواندیشی دینی»؛ 9/9/1385، مرکز نشر آثار و افکار محمد مجتهد شبستری.
  12. آدمیت، فریدون؛ اندیشه‌های میرزا فتحعلی آخوندزاده؛ تهران: کتابناک، 1349.
  13. باقی، عمادالدین؛ «مسئلة زنان، کدام مسئله»؛ زنان، ش57، آبان 1378، ص23-25.
  14. پیمان، حبیب‌الله؛ «ثبات و تغییر در اندیشۀ دینی»؛ کیان، ش5، فروردین و اردیبهشت 1371، ص26-30.
  15. تشکری زهرا؛ زن در نگاه روشنفکران؛ تهران: دفتر مطالعات و تحقیقات زنان، 1381.
  16. توکلیان، جلال؛ «روشنفکری و مسئلة زنان»؛ زنان، ش82، آذر 1380، ص45-49.
  17. جلایی‌پور حمیدرضا؛ «زنان ایرانی مصرف‌کنندۀ تئوری‌ها هستند»؛ زنان، ش59، دی 1378، ص38-39.
  18. حسینی سیداحمد و محمد سعیدی‌مهر؛ «ذات‌گرایی ارسطویی ـ سینوی و ذات‌گرایی معاصر»؛ دوفصلنامة حکمت سینوی، س14، ش 43، بهار و تابستان 1389، ص125-144.
  19. حمیدیه، بهزاد؛ «اسلام معنوی محصولی از روشنفکری دینی»؛ روزنامة رسالت، 13و 14 اردیبهشت 1383.
  20. حیدری‌پور، عباس؛ ظرفیت‌های تمدنی علم کلام در گفت‌وگو با محمدتقی سبحانی؛ چ1 قم: پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، 1399.
  21. رحمانی تقی؛ «اسلام فقاهتی و روشنفکران مسلمان»؛ 29/10/93، ندای آزادی.
  22. سروش، عبدالکریم؛ «تجدید تجربة اعتزال، آیندة درخشان جامعة اسلامی را در خود می‌پروراند»؛ 12/6/1381، ایسنا.
  23. سروش، عبدالکریم؛ «قبض و بسط حقوق زنان»؛ زنان، ش59، 1378، ص32-37.
  24. سروش، عبدالکریم؛ «نومعتزلی هستم»؛ اردیبهشت 1387، drsoroush.com.
  25. سروش، عبدالکریم؛ قبض و بسط تئوریک شریعت: نظریة تکامل معرفت دینی؛ چ13، تهران: انتشارات فرهنگی صراط، 1393.
  26. سلیمانی، زهرا؛ «ملکیان پنجم»؛ ماهنامة مهر، ش32، آذر 1392، ص50-55.
  27. عبدی، عباس؛ «روشنفکری دین و مسائل فوری‌تر از مسائل زنان»؛ زنان، ش58، آذر 1378، ص38.
  28. علیجانی، رضا؛ «نظریات نو در پی تبیین "دو صدایی"های متون، فقدان استراتژی فرهنگی در نواندیشی دینی»؛ چشم‌انداز ایران، دی و بهمن 1387، ص130.
  29. غلامرضا کاشی، محمدجواد: «بابت سهم خود شرمنده‌ام»؛ 24/12/1385، پایگاه خبری صدای ایران.
  30. کدیور، محسن؛ «بازخوانی حقوق زنان در اسلام، "عدالت مساواتی" به جای "عدالت استحقاقی"»؛ 30/8/90، وب‌سایت رسمی محسن کدیور.
  31. مجتهد شبستری، محمد؛ «تنقیح محل نزاع با فقیهان (بخش اول) حضرت محمد قانون‌گذار نبود و قرآن کتاب قانون نیست»؛ مرکز نشر آثار و افکار محمد مجتهد شبستری، 1 بهمن 1392.
  32. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش42، شهریور 1366، ص12-14.
  33. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش44، آبان 1366، ص20-23.
  34. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش48، اسفند 1366، ص10-11.
  35. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش51، خرداد 1367، ص10-13.
  36. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش57، آذر 1367، ص28-29.
  37. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش62، اردیبهشت 1368، ص14-17.
  38. مجتهد شبستری، محمد؛ «عقل و دین»؛ کیهان فرهنگی، ش65، مرداد 1368، ص14-15.
  39. مجتهد شبستری، محمد؛ «قرائت نبوی از جهان (1)»؛ 16/11/1386، مرکز نشر آثار و افکار محمد مجتهد شبستری.
  40. مجتهد شبستری، محمد؛ «معنای عدالت در قرآن»؛ 18/10/1387، مرکز نشر آثار و افکار محمد مجتهد شبستری
  41. محمدی، مجید؛ «جنسیت خط قرمز روشنفکران مذهبی»؛ زنان، ش58، ‌آذر 1378، ص39-41.
  42. مردیها، سیدمرتضی؛ «"مسئله" "زنان" نه "مسئلة زنان"»؛ زنان، ش60، بهمن 1378، ص42-43.
  43. مردیها، سیدمرتضی؛ «زنان مشکلی که همواره باقی خواهد ماند»؛ زنان، ش74، فروردین 1380، ص36-39.
  44. ملکیان، مصطفی؛ «آسیب‌شناسی روشنفکری دینی»؛ 28/6/86، وب‌سایت رسمی محسن کدیور.
  45. ملکیان، مصطفی؛ «عقلانیت و معنویت پس از ده سال»؛ 28/2/1389، صدانت.
  46. ملکیان، مصطفی؛ مجلة زنان امروز؛ ش12، 1394، ص88-93.
  47. ملکیان، مصطفی؛ مجلة زنان؛ ش118، 1383، ص54.
  48. میرحسینی، زیبا؛ «سنت حقوقی مسلمانان و چالش برابری جنسیتی»؛ ترجمة هدی مبصری؛ زنان امروز، ش5، بهمن 1394، ص86-93.
  49. نوربخش، صفورا؛ «روشنفکری، نواندیشان دینی و زنان»؛ زنان، ش77، تیر 1380، ص38-43.
  50. یوسفی اشکوری، حسن؛ «نواندیشان دینی و کلی‌گویی دربارة زن»؛ زنان، ش62، فروردین، 1379، ص46-47.
  51. Denzin, N. & Y. Lincoln; The Diseipline and Practice of Qualitative Research; London: Sage, 2000.
  52. Kondracki, N. L. & N. S. Wellman; "Contentanalysis: Review of methods and their applications in nutrition education"; Journal of Nutrition Education and Behavior, v.34, 2002, pp. 224-230.
Gender and Family Studies
Volume 9, Issue 1 - Serial Number 16
September 2021
Pages 11-45