خودآیینی زن مسلمان: معناها و دشواری ها

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار مرکز تحقیقات زن و خانواده

چکیده

مفهوم خودآیینی از عصر روشنگری تاکنون همواره از مهم‌ترین ارزش‌های اخلاقی و سیاسی در غرب قلمداد می‌شده است؛ ازاین‌رو فمینیست‌ها نیز به‌تفصیل آن را تحلیل و بررسی کرده‌اند. ایشان در آغاز خودآیینی را معادل حق انتخاب و مدیریت زندگی‌ می‌دانستند و خواهان برخورداری زنان از آن بودند. بعدها با افزایش انتقادات به لیبرالیسم، خودآیینی نیز ارزشی مردانه و فردگرایانه قلمداد شد که درخور فمینیسم نیست. سپس برخی کوشیدند مفهوم خودآیینی را به گونه‌ای بازخوانی کنند که هم شامل واقعیت بنیادین ارتباطی بودن بشر شود و هم زنان را از لوازم سرکوبگرانة ارتباطات رهایی بخشد؛ درنتیجه امروزه ادبیات خودآیینی دربرگیرندة رویکردهای متنوعی همچون فرایندی، محتوایی، علّی و تقویمی است که در مقالة حاضر به‌اختصار بررسی خواهند شد. بسیاری از این نظریه‌ها به نقش دین در زندگی زنان‌ می‌پردازند و دربارة خودآیینی زنان مسلمان قضاوت‌ می‌کنند. نظر به این مباحث و نیز اهمیت خودآیینی در اندیشة سیاسی، نسبت خودآیینی با زن مسلمان و مسائل ناشی از این مفهوم نیز تحلیل و ارزیابی خواهد شد. این تأملات در مواردی گزارش رویارویی‌های رخ‌داده و در مواردی استنباط مواضع ممکن خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


 

1. بار، آرهارد؛ روشن‌نگری چیست؟: نظریه‌ها و تعریف‌ها: مقالاتی از کانت، ارهارد هامن، هردر، لسینگ، مندلسزون، ریم، شیلر، ویلاند؛ ترجمة سیروس آرین‌پور؛ تهران: نشر آگه، 1376.

2. تیلور، چارلز؛ تنوع دین در روزگار ما: دیداری دوباره با ویلیام جیمز؛ ترجمة مصطفی ملکیان؛ تهران: شور، 1387.

3. حسینی بهشتی، علیرضا؛ بنیاد نظری سیاست در جوامع چندفرهنگی؛ تهران: بقعه، 1380.

4. کانت، ایمانوئل؛ دین در محدودة عقل تنها؛ ترجمة منوچهر صانعی دره‌بیدی؛ تهران: انتشارات نقش‌ونگار، 1381.

5. کانت، ایمانوئل؛ فلسفة حقوق؛ ترجمة منوچهر صانعی دره‌بیدی؛ تهران: انتشارات نقش‌ونگار،1380.

6. کانت، ایمانوئل؛ نقد عقل عملی؛ ترجمة ان‌شاءالله رحمتی؛ تهران: نورالثقلین، 1384.

7. Chambers, Clare; Sex, Culture and Justice; Penn State Press, 2007.

8. Christman, John; "Autonomy in Moral and Political Philosophy"; The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Spring 2018 Edition), Edward N. Zalta (ed.) 2018, URL = <https://plato.stanford.edu/archives/spr2018/entries/autonomy-moral/>.

9. Colebrook, Claire; Feminism and Autonomy: The Crisis of the Self-Authoring Subject, Body and society; Volume: 3 issue: 2, page(s): 21-41, 1997.

10. Flikschuh, Katrin; Kant and Modern Political Philosophy; Cambridge University Press, 2000.

11. Friedman, Marilyn; Autonomy, Gender, Politics; Oxford University Press, 2003.

12. Heckman, Susan; The Feminine Subject; Polity Press, 2014.

13. Legault, Lisa; "The Need for Autonomy"; Encyclopedia of Personality and Individual Differences, 10.1007/978-3-319-28099-8_1120-1.2016

14. Lepinard, Eleonore; Autonomy and the crisis of the feminist subject: Revisiting Okin's Dilemma, in Constellations; Volume 18, No.2, 2011.

15. MacKenzie, Catriona and Natalie Stoljar (eds.); Relational Autonomy: Feminist Perspectives on Autonomy, Agency, and the Social Self; Oxford University Press, 2000.

16. Medel-Anonuevo, Caroline; Women, Education and Empowerment: Pathways towards Autonomy; UNESCO Institute for Education, Germeny, 1995.

17. Nedelsky, Jennifer; "Reconceiving Autonomy: Sources, Thoughts and Possibilities"; Yale Journal of Law & Feminism, Vol. 1: Iss.1, Article 5, 1989.

18. Nussbaum, Martha; Sex and Social Justice; Oxford University Press, 1999.

19. Pateman, Carol; The Sexual Contract; Stanford university press, 1988.

20. "Promoting Health and Literacy for Women’s Empowerment"; UNESCO Institute for Lifelong Learning, Germany, 2016.

21. Rauscher, Frederick; "Kant's Social and Political Philosophy"; The Stanford Encyclopedia of Philosophy, Edward N. Zalta (ed.) 2017, URL = <https://plato.stanford.edu/archives/spr2017/entries/kant-social-political/>.

22. Schrijvers, Joke; Women's Autonomy: From Research to Policy; Institute for Development Research, University of Amsterdam, mimeo, 1991.

23. Stoljar, Natalie; "Feminist Perspectives on Autonomy"; The Stanford Encyclopedia of Philosophy (Fall 2015 Edition), Edward N. Zalta (ed.), 2015 URL = <https://plato.stanford.edu/archives/fall2015/entries/feminism-autonomy/>.

24. Stoljar, Natalie; Symposia on gender, race and philosophy; Volume 7, N. 1, 2011(http://web.mit.edu/sgrp)

25. S. Philip, Morgan, Sharon Stash, Herbert L. Smith and Karen Oppenheim Mason; Muslim and Non-Muslim Differences in Female Autonomy and Fertility: Evidence from Four Asian Countries; Population and Development Review, Vol. 28, No. 3 (Sep. 2002), pp. 515-537.

26. Taylor, Charles; Sources of the Self; Cambridge: Cambridge university press, 1989.

27. Taylor, Charles; The Ethics of Authenticity; Harvard University Press, 2003, first publication: 1991.