مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

تحلیل تطبیقی صلح و امنیت در خانواده‌های سنتی و مدرن ایرانی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 عضو هیأت علمی گروه علوم اجتماعی پژوهشکده زن و خانواده
2 فارغ‌التحصیل دانشکده مطالعات خانواده دانشگاه ادیان و مذاهب
چکیده
در این پژوهش با هدف مقایسۀ چگونگی فهم از صلح و امنیت در خانواده‌های سنتی و مدرن ایرانی، با تلفیق دیدگاه‌های نظریه‌پردازانی چون گیدنز، گالتونگ، مینوچین و تحلیل‌های نظریه‌پردازان ایرانی چون آزاد ارمکی، ساروخانی و طباطبایی، پنج مؤلفۀ کلیدی ساختار قدرت، نقش‌های جنسیتی، سبک ارتباطی، ارزش‌های فرهنگی و امنیت روانی به عنوان چارچوب مفهومی پژوهش استخراج شد. با استناد به داده‌های پیمایش‌های ملی و پژوهش‌های داخلی منتشرشده، پنج مؤلفۀ فوق بر خانوادۀ سنتی و مدرن ایرانی تطبیق داده شد. یافته‌ها نشان می‌دهند خانوادۀ سنتی ایرانی با تأکید بر اقتدار پدرسالارانه و نقش‌های ثابت، ارتباطات عمودی و ارزش‌های جمع‌گرایانه، به ثبات ساختاری و پشتوانۀ اجتماعی قوی دست می‌یافت که به صلحی غالباً بیرونی و مشروط منجر می‌شد. درمقابل، خانوادۀ مدرن ایرانی با گرایش به برابری، انعطاف‌پذیری در نقش‌ها، ارتباطات گفت‌وگومحور و ارزش‌های فردگرایانه به دنبال رشد فردی و روابط عمیق‌تر است که به صلحی پویا و درونی‌تر می‌انجامد. بااین‌حال هردو الگو چالش‌های خاص خود را دارند؛ نتیجه‌گیری مقاله بر لزوم بازتعریف مفاهیم صلح و امنیت خانوادگی در بستر بومی و طراحی سیاست‌های حمایتی مبتنی بر عدالت جنسیتی، مشارکت در تصمیم‌گیری و تقویت مهارت‌های ارتباطی تأکید دارد.
کلیدواژه‌ها

1. ابراهیم‌پور، داوود و ولایتی، رقیه و علی‌زاده اقدم، محمدباقر و عباس‌زاده، محمد (1401). تأثیر سرمایه‌های اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی با ساختار توزیع قدرت در خانواده. مجلۀ علمی - پژوهشی تغییرات اجتماعی- فرهنگی، 18 (69)، 180-206.
2. افراسیابی، حسین و پروخرم، یاسین و ممبینی، سجاد(1394). عوامل اجتماعی و فرهنگی مرتبط با احساس امنیت در فضای خانواده. مطالعات اجتماعی ایران ، 9 (1)، 24-4.
3. آزاد ارمکی، تقی (1386). جامعه‌شناسی خانوادۀ ایرانی. چاپ اول، تهران: انتشارات سمت.
4. آزاد ارمکی، تقی (1397). تغییرات، چالش‌ها و آیندۀ خانوادۀ ایرانی. چاپ دوم، تهران: انتشارات تیسا.
5. آزاد ارمکی، تقی و شاه‌اسماعیلی‌نژاد خراسانی، سمیرامیس (1399). ظهور خانوادۀ مدرن در ایران با تکیه بر تغییرات اجتماعی دورۀ قاجار و پهلوی. فصلنامۀ مطالعات سیاسی، ۱۳ (۴۹)، ۶۱-۸۳.
6. بوردیو، پ. (1380). تمایز: نقد اجتماعی قضاوت‌های ذوقی. ترجمۀ حسن چاوشیان. تهران: نشر ثالث.
7. جهاد دانشگاهی واحد البرز (1397)،  پیمایش ملی خانواده.
8. حیدری، آرمان و دهقانی، حمیده (1395). شناسایی کیفی پدیدۀ تعارض خانواده - کار و چگونگی مدیریت آن در بین زنان معلم متأهل شهر دلوار. مجلۀ علمی - پژوهشی جامعه‌شناسی کاربردی، ۲۷ (۳) (پیاپی ۶۳)، 15-40.
9. خداکرم‌پور، زهرا و سرحدی، فاطمه (1392). بررسی رابطۀ اشتغال با تعارض کار - خانواده (مطالعۀ موردی زنان شاغل در سازمان‌های دولتی شهرستان سیرجان در سال 1392). ماهنامۀ اجتماعی، اقتصادی، علمی و فرهنگی کار و جامعه، (۱۶۱)، 39-45.
10. دانش، پروانه و شربتیان، محمدحسن و طوافی، پویا (۱۳۹۶). تحلیل جامعه‌شناختی خشونت خانگی علیه زنان و رابطۀ آن با احساس امنیت در خانه (مطالعۀ موردی زنان 18-54 سال شهر میانه). پژوهش‌های راهبردی امنیت و نظم اجتماعی، ۶ (۱)، ۴۷-۷۱.
11. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (1381). پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان: موج اول (1379). ویرایش اول، تهران: دفتر انتشارات طرح پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌ها.
12. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (1382). پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان: موج دوم (1382). ویرایش اول، تهران: دفتر انتشارات طرح پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌ها.
13. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (1402). یافته‌های پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان: موج چهارم (1402). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
14. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری مرکز ملی رصد اجتماعی وزارت کشور (1394). پیمایش ملی سلامت روان و سرمایۀ اجتماعی ایران در سال 1393.
15. دفتر طرح‌های ملی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با همکاری مرکز ملی رصد اجتماعی وزارت کشور (1395). یافته‌های پیمایش ملی ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان: موج سوم (1394). تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
16. زائری، قاسم (1403). گزارش ملی سالانۀ رصد وضعیت فرهنگی کشور (1402). چاپ اول، تهران: پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
17. ساروخانی، باقر (1402). مقدمه‌ای بر جامعه‌شناسی خانواده. چاپ بیست‌وپنجم، تهران: سروش.
18. سیار، ثریا و راهب، غنچه و اقلیما، مصطفی (1391). مقایسۀ کارکرد خانواده در ازدواج‌های سنتی و مدرن در زنان متأهل شهر تهران. فصلنامۀ علمی - پژوهشی رفاه اجتماعی، ۱۲ (۴۷)، 281-296.
19. طباطبایی، سیدجواد (1385). درآمدی بر تاریخ اندیشۀ سیاسی در ایران. نسخۀ دوم چاپ نخست، تهران: نشر کویر.
20. قائمی، فرزاد (1391). جایگاه سنت روایت شفاهی و خنیاگری در ادبیات ایران باستان و سرنوشت آن در شعر دورۀ اسلامی. دوفصلنامۀ علمی - پژوهشی تاریخ ادبیات، ۵ (۲) (پیاپی ۷۱)، 213-232.
21. کسل، فیلیپ (1383). چکیدۀ آثار آنتونی گیدنز. ترجمۀ حسن چاوشیان. چاپ اول، تهران: نشر ققنوس.
22. گلدنبرگ، ایرنه و گلدنبرگ، هربرت (1392). خانواده‌درمانی. ترجمۀ حسین شاهی براوتی و سیامک نقش‌بندی. چاپ نوزدهم، تهران: روان.
23. گیدنز، آنتونی (1386). راه سوم: بازسازی سوسیال‌دموکراسی. ترجمۀ منوچهر صبوری کاشانی. چاپ دوم، تهران: نشر شیرازه.
24. مکتوبیان، مریم و قاسمی، وحید و هاشمیان‌فر، سیدعلی (1394). بنیان مدلی داده‌بنیاد برای بررسی جامعه‌شناختی آزار جنسی و احساس ناامنی زنان در بیمارستان‌ها. مجلۀ بررسی مسائل اجتماعی ایران، ۶ (۱)، 151-192.
25. موسوی، میرطاهر و نوربالا، احمدعلی و شیان، ملیحه و فقیه‌زاده، سقراط و زارع، حنان و هندی، حمیدرضا (1400). وضعیت سرمایۀ اجتماعی ایرانیان در سال 1393. فصلنامۀ رفاه اجتماعی، ۲۱ (۸۲)، 311-377.
26. مهدوی، محمدصادق و صبوری خسروشاهی، حبیب (1382). بررسی ساختار توزیع قدرت در خانواده. فصلنامۀ مطالعات اجتماعی روان‌شناختی زنان و خانواده، ۱ (۲)، 27-68.
27. نازک‌تبار، حسین‌علی و صالحی، سعید و فیروزآبادی، سید احمد (1392). ساختار قدرت خانواده و نگرش به فرزندآوری: مطالعۀ تطبیقی مناطق روستایی و شهری استان مازندران. مطالعات جامعه‌شناسی، 6 (20)، 101-124.