ادراک والدگری پدر و نقش جنسیتی در پسران نوجوان: نقش واسطه‌ای دلبستگی به پدر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار مؤسسه آموزش عالی طلوع مهر قم

2 کارشناسی ارشد روانشناسی اسلامی مؤسسه اخلاق و تربیت

چکیده

روش تربیت پسران نوجوان توسط پدر با نقش جنسیتی آنها ارتباط دارد؛ اما کیفیت و سازوکار ارتباط سبک فرزندپروری پدران با نقش جنسیتی پسران نوجوان هنوز به‌خوبی روشن نیست. مطالعۀ حاضر مدلی را بررسی می‌کند که در آن فرض بر این است که دل‌بستگی به پدر می‌تواند ارتباط میان ادراک والدگری پدر و نقش جنسیتی پسران نوجوان را میانجی‌گری کند. در این مطالعه، دانش‌آموزان نوجوان پسر (376 نفر) که با روش نمونه‌گیری خوشه‌ای انتخاب شدند، ابزار پیوند والدینی، پرسشنامۀ نقش جنسیتی بم و پرسشنامۀ دل‌بستگی به والدین و همتایان را کامل کردند. داده‌ها از طریق روش توصیفی از نوع همبستگی، با استفاده از رگرسیون چندگانه و مدل‌یابی معادلات ساختاری بررسی شد. یافته‌ها نشان داد ادراک والدگری پدر تأثیر مستقیم بر نقش جنسیتی پسران دارد و می‌تواند به مردانگی آنها کمک کند؛ اما با ویژگی زنانگی پسران ارتباط ندارد. همچنین دل‌بستگی به پدر میانجی‌گر ارتباط میان ادراک والدگری پدر و نقش جنسیتی مردانگی در پسران است. بر اساس این یافته‌ها، افزون بر سبک فرزندپروری، دل‌بستگی به پدر با ایجاد رابطة عاطفی میان پسران نوجوان و پدران می‌تواند در شکل‌گیری جنسیت مردانة آنها کمک کند.

کلیدواژه‌ها


1. بهزادی، بهناز و سیروس سروقد و سیامک سامانی؛ «تحلیل عامل تأییدی بر نسخة فارسی مقیاس پیوند والدینی پارکر»؛ روش‌ها و مدل‌های روان‌شناختی، ش2، 1390 «الف»، ص81-98.

2. بهزادی، بهناز و سیروس سروقد و سیامک سامانی؛ «کفایت روان‌سنجی نسخة فارسی مقیاس پیوند والدینی پارکر در جمعیت دانش‌آموزی»؛ دومین همایش ملی روان‌شناسی - روان‌شناسی خانواده، مرودشت، دانشگاه آزاد اسلامی واحد مرودشت، 1390 «ب»، دسترسی در:

https://www.civilica.com/Paper-NCPSY02-NCPSY02_152.html.

3. پاک‌دامن، شهلا و پگاه نجات؛ «نقش کیفیت دل‌بستگی به والدین در نقش‌پذیری جنسیتی فرزندان»؛ رویش روان‌شناسی، ش8، 1393، ص 49-70.

4. خمسه‌ای، اکرم؛ «بررسی نقش عوامل فرهنگی - اجتماعی بر طرحواره‌های نقش جنسیتی در دو گروه قومی از دانشجویان در ایران»؛ مطالعات روان‌شناختی، ش2، 1386، ص129-146.

5. علی‌اکبری دهکردی، مهناز و طیبه محتشمی و پرستو حسن‌زاده؛  «بررسی خصوصیات روان‌سنجی مقیـاس نقـش جنسـی بم فرم کوتاه با تأکید بر تحلیل عـاملی در جمعیـت ایرانی»؛ شناخت اجتماعی، ش1، 1391، ص44-58.

6. نصرتی، محمدصالح و محمدعلی مظاهری و محمود حیدری؛ «بررسی تحولی رابطة پایگاه‌های هویت با میزان دل‌بستگی ایمن پسران نوجوان (14، 16 و 18 ساله) به والدین و همسالان»؛ فصلنامۀ خانواده پژوهی، ش2، 1385، ص35-53.

7. همتی، مجید و علی فتحی آشتیانی؛ «ساخت و تعیین ویژگی‌های روان‌سنجی نقش تربیتی پدر از دیدگاه اسلام»؛ روان‌شناسی و دین، ش6، 1392، ص 5-18.

8. Ainsworth, M.D.S‍; "Object relations, dependency, and attachment: A theoretical review of the infant mother relationship"; Child Development, 1969, V.40, PP.969-1025.

9. Ainsworth, M.D.S; "Attachments beyond Infancy"; American Psychologist, 1989, V.44, PP.709-716.

10. Ainsworth, M.D.S, & Bowlby, J; "An ethological approach to personality development"; American Psychologist, 1991, V.46, PP.333-341.

11. Amato, P.R; "Father-child relations, mother-child relations, and offspring psychological well-being in early adulthood"; Journal of Marriage and the Family, 1994, V.56, PP.1031-1042.

12. American Psychological Association; APA dictionary of clinical psychology; Washington, DC: American Psychological Association, 2013.

13. Anderson, J.C., & Gerbing, D.W; "Structural equation modeling in practice: A review and recommended two-step approach"; Psychological Bulletin, 1989, V.103, PP.411-423.

14. Arbona, C., & Power, T.G; "Parental attachment, self-esteem, and antisocial behaviors among African American, European American, and Mexican American adolescents"; Journal of Counseling Psychology, 2003, V.50, PP.40-51.

15. Arbuckle, J.L;  AMOS 17.0: User’s guide; Chicago: SPSS Inc, 2008.

16. Armsden, G.C., & Greenberg, M.T; "The inventory of parent and peer attachment: Individual differences and their relationship to psychological well- being in adolescence"; Journal of Youth and Adolescence, 1987, V.16, PP.427-454.

17. Bassoff, E.S., & Glass, G.V; "The relationship between sex roles and mental health: A meta-analysis of twenty-six studies"; The Counseling Psychologist, 1982, V.10, PP.105-112.

18. Baumrind, D; "Child care practices anteceding three patterns of preschool behavior"; Genetic Psychology Monographs, 1967, V.75, PP.43-88.

19. Baumrind, D; "Current patterns of parental authority"; Developmental Psychology Monographs, 1971, V.4, PP.1-103.

20. Bem, S. L; "The measurement of psychological androgyny"; Journal of Consulting and Clinical Psychology, 1974, V.42, PP.155-162.

21. Bem, S. L; The lenses of gender: Transforming the debate on sexual inequality; New Haven, CT: Yale University Press, 1993.

22. Bem, S.L; "The BSRI and gender schema theory: A reply to Spence and Helmreich"; Psychological Review,1981.a, V.88, PP.369-371.

23. Benson, M.L., Harris, P.B., & Rogers, C.S; "Identity consequences of attachment to mothers and fathers among late adolescents"; Journal of Research on Adolescence,1992, V.2, PP.187-204.

24. Bowlby, J; "The nature of the child’s tie to his mother"; International Journal of PsychoAnalysis, XXXIX, 1958, PP.1-23.

25. Brannen, J., Wigfall, V., & Mooney, A; "Sons’ perspectives on time with dads"; Diskurs Kindheits- und Jugendforschung Heft, 2012, V.1, PP.25-41.

26. Bretherton, I; "The origins of attachment theory: John Bowlby and Mary Ainsworth"; Developmental Psychology, 1992, V.28, pp.759-775.

27. Bussey, K., & Bandura, A; "Social cognitive theory of gender development and differentiation"; Psychological Review, 1999, V.106, PP.676-713.

28. Chodorow, N; The reproduction of mothering: Psychoanalysis and the sociology of gender; Los Angeles, University of California Press, 1978.

29. Daly, J.K; "Spending time with the kids: Meanings of family time for fathers"; Family Relations, 1996, V.45, PP.466-476.

30. Doyle, A.B., & Markiewicz, D; "Parenting, Marital Conflict and Adjustment From Early- to Mid-Adolescence: Mediated by Adolescent Attachment Style?"; Journal of Youth and Adolescence,2005, V.34, PP.97-110.

31. Dumka, L.E., Gonzales, N.A., Bonds D.D., & Millsap, R.E; "Academic success of Mexican origin adolescent boys and girls: The role of mothers’ and fathers’ parenting and cultural orientation"; Sex Roles, 2009, V.60, PP.588-599.

32. Feldman, S.S., & Wentzel, K.R; "The relationship between parenting styles, sons’ self-restraint, and peer relations in early adolescence"; J Early Adolesc, 1990, V.10, PP.439-454.

33. Fischer, J.L., & Narus, L.R; "Sex-role development in late adolescence and adulthood"; Sex Roles, 1981, V.7, PP.97-106.

34. Floyd, K. & Mark T. Morman, M. T; "Human affection exchange: II. affectionate communication in father-son relationships"; The Journal of Social Psychology, 2003, V.143, PP.599-612.

35. Forbes, G.F., & Adams-curtis, L.E; "Gender role typing and attachment to parents and peers"; The Journal of Social Psychology, 2000, V.140, PP.258-260.

36. Fraley, R.C., and Davis, K.E; "Attachment formation and transfer in young adults’ close friendships and romantic relationships"; Personal Relationships, 1997, V.4, PP.131-144.

37. Gomes, L.C; "Examination of pathways by which parental attachment and secondary attachment strategies predict disordered eating attitudes and behaviours"; A dissertation for the degree of doctor of philosophy in Clinical Psychology, Department of Psychology, Lakehead University, 2014.

38. Guilamo-Ramos, V., Bouris, A., Lee, J. J. H., McCarthy, K. M., L Michael, S. L., Pitt-Barnes, S., & Dittus, P. J; "Paternal influences on adolescent sexual risk behaviors: A structured literature review"; Pediatrics, 2012, V.130, PP.1313-25.

39. Haigler, V.F., Day, H.D., & Marshall, D.D; "Parental attachment and gender-role identity"; Sex Roles, 1995, V.33, PP.203-220.

40. Hertz, R.M., Laurent, H.K. & Laurent, S.M; "Attachment mediates effects of trait mindfulness on stress responses to conflict"; Mindfulness, 2014, V.6, PP.483-489.

41. Hines, M; "Gender development and the human brain"; Annual Review of Neuroscience, 2011, V.34, PP.69-88.

42. Holt, L.C., & Ellis, J.B; "Assessing the current validity of the Bem Sex-Role Inventory"; Sex Roles, 1998, V.39, PP.929-941.

43. Huttunen, J; "Father's impact On Son's Gender Role Identity"; Scandinavian Journal of Educational Research, 1992, V.36, PP.251-260.

44. Juni, S., Rahamim, E. L., & Brannon, R; "Sex Role Development as a Function of Parent Models and Oedipal Fixation"; The Journal of genetic psychology; child behavior, animal behavior, and comparative psychology, 1985, V.46, PP.89-99.

45. Kerns, K.A., Klepac, L., & Cole, A; "Peer relationships and preadolescents’ perceptions of security in the child-mother relationship"; Developmental Psychology, 1996, V.32, PP.457-466.

46. Lamb, M.E; The role of fathers in child development; (5th ed.) New York: Wiley, 2010.

47. Lieberman, M., Doyle, A.B., and Markiewicz, D; "Developmental patterns in security of attachment to mother and father in late childhood and early adolescence: Associations with peer relations"; Child Development, 1999, V.70, PP.202-213.

48. Nunes, F., & Mota, C.P; "Parenting styles and suicidal ideation in adolescents: Mediating effect of attachment"; Journal of Child and Family Studies, 2016, V.26, PP.734-747.

49. Parke, R.D., & Sawin, D.B; "The father's role in infancy: a re-evaluation"; The Family Coordinator, 1976, V.25, PP.365-371.

50. Parker, G., Tupling, H., & Brown, L.B; "A parental bonding instrument"; British Journal of Medical Psychology, 1979, V.52, PP.1-10.

51. Phares, V., & Compas, B.E; "The role of fathers in child and adolescent psychopathology: Make room for daddy"; Psychological Bulletin, 1992, V.111, PP.387-412.

52. Power, T.G; "Parenting dimensions and styles: A brief history and recommendations for future research"; Childhood Obesity, 2013, V.9, PP.S-14-S-21.

53. Roskam, I., Meunier, J.C., & Stievenart, M; "Parent attachment, childrearing behavior, and child attachment: Mediated effects predicting preschoolers' externalizing behavior"; Journal of Applied Developmental Psychology, 2011, V.32, PP.170-179.

54. Rutter, M; "Parent-child separation: psychological effects on the children"; J Child Psychol Psychiatry, 1971, V.12, PP.233-60.

55. Sitko, K., Bentall, R.P., Shevlin, M., O’Sullivan, N., & Sellwood, W; "Associations between specific psychotic symptoms and specific childhood adversities are mediated by attachment styles: An analysis of the National Comorbidity Survey"; Psychiatry Res, 2014, V.217, PP.202-209.

56. Starrels, M.E; "Gender Differences in Parent-Child Relations"; Journal of Family Issues, 1994, V.15, PP.148-165.

57. Tasca, G.A., et al; "Attachment insecurity mediates the relationship between childhood trauma and eating disorder psychopathology in a clinical sample: A structural equation model"; Child Abuse & Neglect, 2013, V.3, PP.1-8.

58. Tasca, G.A., Szadkowski, L., Illing, V., Trinneer, A., Grenon, R., & Demidenko, N; "Adult attachment, depression and eating disorder symptoms: The mediating role of affect regulation strategies"; Personality and Individual Differences, 2009, V.47, PP.662-667.

59. Weston, R; "Insecure attachment mediates effects of partners’ emotional abuse and violence on women’s relationship quality"; Journal of Family Violence, 2008, V.23, PP.483-493.

60. Winsler, A., Madigan, A. L., & Aquilino, S.A; "Correspondence between maternal and paternal parenting styles in early childhood"; Early Childhood Research Quarterly, 2005, V.20, PP.1-12.