مطالعات جنسیت و خانواده

مطالعات جنسیت و خانواده

گفتمان‌های مقاوم در برابر ناهنجاری‌های امر جنسی پس از ورود مدرنیته به ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
استادیار پژوهشکده زن و خانواده
چکیده
ماقبل مدرنیته، عرف و شریعت به عنوان دو عامل متولی هنجارها و ارزشهای جنسی در جامعه ایران به کنترل،تنظیم و مدیریت امر جنسی می پرداختند اما با ظهور مدرنیته غرب به عنوان نماد تمدن،  برهنگی، اختلاط و روابط آزاد جنسی را به عنوان ارزشهای مورد توافق خود در جامعه ایران اعتبار بخشید. ورود این معانی و ارزشهای جنسی مورد توافق در گفتمان مدرن در دوران قاجار ، با مقاومت و ایستادگی دو گفتمان عرف و شرع مواجه گشت. که هر یک از این گفتمانهای مقاوم خوانش های متفاوتی را از مساله امرجنسی و ناهنجاری های آن در مواجهه با گفتمان مدرن ارائه کردند. لذا پژوهش در پیش روی تلاش خواهد کرد تا از روش تحلیل گفتمان و شناسایی گزاره های گفتمانی ضمن بررسی مناقشات دینی و عرفی پیرامون امر جنسی پس از ورود مدرنیته ، با ارائه یک صورت بندی گفتمانی، مقاومت در برابر ارزشهای گفتمان مدرن را به بحث بنشیند و به این مساله پاسخ دهد که چگونه نظامهای مذهبی و گفتمانهای دینی و سنتی در مواجهه با خوانش غرب در امر جنسی، خوانش های مختلفی را در راستای کنترل اجتماعی ارائه نمودند؟ جهت پاسخگویی به این مساله راقم به ارائه یک صورت بندی گفتمانی از دال محوری این نظریات و تحلیل فضای تخاصم و ضدیت می پردازد.تمایز این پزوهش با سایر پژوهش های در این عرصه آن است که این پژوهش امر جنسی را به صورت تحلیل کشمکش های گفتمان های دینی و سنتی با مدرنیته مورد بررسی قرارخواهد داد. زیرا این روش می تواند به کشف و توصیف روابط متقابل میان دین ، سنت و جهان مدرن بر اساس معانی گفتمانی بیانجامد.
کلیدواژه‌ها

  1. احمدیان شیجانی، مهدی؛ تراژدی تاریخی مشروطیت؛ تهران: نشر گاه، 1399.
  2. اعتمادالسلطنه، محمدحسن خان؛ روزنامة خاطرات؛ تهران: امیرکبیر،1350.
  3. بروگش، هنریش؛ سفری به دربار سلطان صاحب‌قران؛ ترجمة حسین کردبچه؛ تهران: اطلاعات، 1368.
  4. پاکباز، رویین؛ نقاشی‌‌های ایران از دیرباز تا امروز؛ تهران: زرین و سیمین، 1386.
  5. پولاک، یاکوب ادوارد؛ سفرنامة پولاک: ایران و ایرانیان؛ ترجمة کیکاووس جهانداری؛ تهران: خوارزمی، 1361.
  6. تبریزی، محمدحسین؛ «کشف المراد من المشروطه و الاستبداد» (1326)؛ در رسائل مشروطیت: مشروطه به روایت موافقان و مخالفان، ج1، غلامحسین زرگری‌نژاد؛ تهران: مؤسسة تحقیقات و توسعة علوم انسانی، 1390.
  7. تنی چند از مسلمین مشروطه‌خواه؛ «رسالة شریفة لزوم حجاب» (1332)؛ در رسائل حجابیه، به کوشش رسول جعفریان؛ قم: دلیل ما، 1380.
  8. توانا، مرادعلی؛ زن در تاریخ معاصر ایران؛ چ1، تهران: نشر زیتون، 1384.
  9. تبریزی، ثقةالاسلام؛ رسالة لالان؛ ویرایش محمدعلی جهانی‌پور؛ [بی‌جا]: [بی‌نا]، 1287.
  10. دلریش، بشری؛ 1375، زن در دورة قاجار؛ [بی‌جا]: انتشارات سوره، 1380.
  11. دولت‌آبادی، یحیی؛ حیات یحیی؛ ج2، تهران: ابن‌سینا، 1328.
  12. دولت‌آبادی، یحیی؛ حیات یحیی؛ چ2، تهران: انتشارات عطار و فردوسی، 1361.
  13. ذکایی، محمدسعید و مریم امن‌پور؛ درآمدی بر تاریخ فرهنگی بدن در ایران؛ تهران: انتشارات تیسا، 1391.
  14. رجبی دوانی، محمدحسن؛ مکتوبات و بیانات سیاسی - اجتماعی علمای شیعه در دورة قاجار؛ ج7، تهران: نی، 1396.
  15. رضوانی، هما؛ لوایح آقا شیخ فضل‌الله نوری؛ تهران: نشر تاریخ ایران، 1362.
  16. روحی، زهره؛ تاریخ بدن و بدن‌مندی در ایران عصر جدید؛ تهران: نشر انسان‌شناسی، 1399.
  17. زرگری‌نژاد، غلامحسین؛ رسائل مشروطیت: مشروطه به روایت موافقان و مخالفان؛ ج2، تهران: مؤسسة تحقیقات و توسعة علوم انسانی، 1387.
  18. ساناساریان، الیز؛ جنبش حقوق زنان در ایران: طغیان، افول و سرکوب از ۱۲۸۰ تا انقلاب ۵۷؛ ترجمۀ نوشین احمدی خراسانی؛ تهران: اختران، ۱۳۸۴.
  19. شریف کاشانی، محمدمهدی؛ واقعات اتفاقیه در روزگار؛ به کوشش منصوره اتحادیه و سیروس سعدونیان؛ ج1، تهران: نشر تاریخ ایران، 1362.
  20. شهری، جعفر؛ تاریخ اجتماعی تهران در قرن سیزدهم؛ ج1-6، تهران: مؤسسة خدمات فرهنگی رسا، 1378.
  21. شهیدی، همایون (به کوشش)؛ سه سال در دربار ایران: خاطرات دکتر فووریه پزشک مخصوص ناصرالدین شاه؛ ترجمة عباس اقبال؛ تهران: دنیای کتاب، 1362.
  22. صدیقی، نفیسه؛ «نگاه مادی به زن در نقاشی‌‌های دورة قاجار»؛ پایان‌نامة کارشناسی‌ارشد نقاشی، دانشگاه الزهرا3، دانشکدة هنر،
  23. غروی نائینی محمدحسین؛ «تنبیه الامة و تنزیه الملة» (1327)؛ در رسائل مشروطیت: مشروطه به روایت موافقان و مخالفان، ج2، غلامحسین زرگری‌نژاد؛ تهران: مؤسسة تحقیقات و توسعة علوم انسانی، 1390.
  24. غروی نائینی، محمدحسین؛ تنبیه الامة و تنزیه الملة؛ به ضمیمة مقدمه و پاصفحه و توضیحات ‌سیدمحمود طالقانی؛ تهران: فردوسی، 1344.
  25. غلامحسین زرگری‌نژاد؛ ج1، تهران: مؤسسة تحقیقات و توسعة علوم انسانی، 1390.
  26. فخرالاسلام، محمدصادق؛ «رسالة وجوب حجاب» (1329)؛ در رسائل حجابیه، به کوشش رسول جعفریان؛ قم: دلیل ما، 1380.
  27. فرمانفرماییان، مهرماه؛ زیر نگاه پدر: خاطرات مهرماه فرمانفرماییان؛ تهران: کویر، 1393.
  28. فلور، ویلهم؛ تاریخ اجتماعی روابط جنسی در ایران؛ ترجمة مینو خرد؛ [بی‌جا]: فردوسی، 2010م.
  29. کدیور، پریسا؛ جامعه‌نگاری در عصر قاجار؛ تهران: ققنوس، 1363.
  30. کرباسی، م‌.؛ «بررسی مشکلات و راه‌حل‌های رفتاری دانش‌آموزان مدارس راهنمایی استان همدان»؛ پایان‌نامة دورة دکتری، 1374.
  31. کرمانی، ناظم‌الاسلام؛ تاریخ بیداری ایرانیان؛ به کوشش علی‌‌اکبر سعیدی سیرجانی؛ تهران:‌ بنیاد فرهنگ ایران، 1346.
  32. کسروی، احمد؛ تاریخ مشروطة ایران؛ تهران: امیرکبیر، 1363.
  33. مدنی کاشانی، ملا عبدالرسول؛ رسالة حجابیه؛ تهران: کتاب‌فروشی ادبیه، [بی‌تا].
  34. ملاح، مهرانگیز؛ از زنان پیشگام ایرانی‌‌: خدیجه افضل وزیری دختر بی‌بی خانم استرآبادی؛ تهران: شیرازه، 1385.
  35. نجم‌آبادی، افسانه؛ زنان سیبیلو و مردان بی‌ریش؛ تهران: نشر تیسا، 1397.
  36. نواب صفا، اسماعیل؛ شرح‌حال فرهاد میرزا‌‌ (معتمدالدوله‌‌)؛ تهران: زوار، 1366،
  37. هدایت، مهدی‌قلی (مخبرالسلطنه)؛ گزارش ایران؛ به اهتمام محمدعلی صوتی؛ تهران: نشر نقره، 1363.

مجلات

  1. ایران نو؛ «امتحان ثانوی مدرسة ‌ام‌المدارس»؛ س1، ش228، 12 ژوئن 1910م.
  2. حبل‌المتین؛ «لایحة یکی از خواتین»؛ س1، ش2، 15 سپتامبر، 1907م.
  3. حبل‌المتین؛ «لایحة یکی از خواتین»؛ س1، 23 رجب 1325ق.
  4. حبل‌المتین؛ س16، ش6، 26 رجب 1326ق.
  5. حبل‌المتین؛ س16، ش45، 18 جمادی‌الاول 1327ق.
  6. حبل‌المتین؛ س17، ش11، 4 رمضان، 1324ق.
  7. روزنامة مجلس؛ س3، ش133، 28 جمادی‌الثانی 1328ق.
  8. مجلة شکوفه به انضمام دانش؛ کتابخانة ملی جمهوری اسلامی ایران، 1377.
  9. نامة فرنگستان؛ س1، ش6، 1303.
  10. نشریة زنان امروز؛ ش45، بهار و تابستان 1401.
  11. نیمة دیگرش؛ ش1،4 بهار 1991م.