عضو هیئت علمی گروه فقه و حقوق مرکز تحقیقات خانواده و زن.
چکیده
با ورود نخستین موج از مفاهیم روشنگری به ایران، جریان تجددخواهی به درجاتی رسید که با استمرار نظم سنتیِ حوزة جنسیت، بسط و نفوذ تجدد به لایههای عمیق فرهنگی ممکن نخواهد بود؛ ازاینرو طبیعی بود که ساختشکنی از حوزة جنسیت از راهبردهای مهم این جریان برای بسط و استقرار تجدد در جامعة ایرانی باشد. از سوی دیگر گزینش این راهبرد نمیتوانست بدون مقاومت اندیشة دینی باشد. این مقاومت هرچند در نگاه تجدد، تلاشی غیراخلاقی و نافرجام در برابر روح زمانه تفسیر میشود، با نظر به مقدورات تاریخی گفتمان دینی، هم به لحاظ شیوة عمل و هم به لحاظ نتایج، موفق بوده است. با وجود این موفقیت، بخشی از عملکرد یا راهبرد اندیشة دینی در برابر تجددخواهی، پیامدهایی در راستای مقاومتزدایی نیز داشته است. این پژوهش با برجسته کردن اینگونه مواجههها میکوشد اندیشة دینی را به الزامات پیچیدة «مقاومت آگاهانه» در دنیای مدرن حساستر کند. در راستای این مهم با رویکرد تحلیل تاریخی، مقاومت اندیشة دینی در سدة اخیر بازبینی شده است. یافتههای پژوهش گویای این نکته است که خلط تجدد با غرب، نبود تأملات نظری دربارة موقعیت تهدید و مقاومت، غفلت از پارادایم بازاندیشی، تفکیک حداکثری سنت از مذهب و مسئلهنشدگی «خط سوم در حوزة جنسیت و انقلاب اسلامی» از مهمترین عوامل در راستای مقاومتزدایی اندیشة دینی در حوزة جنسیت هستند.
استیس، والتر؛ دین و نگرش نوین؛ تهران: انتشارات حکمت، 1397.
اشمیت، کارل؛ الهیات سیاسی؛ ترجمة شجاع احمدوند و سمیه حمیدی؛ مشهد: انتشارات مرندیز، 1392.
آدمیت، فریدون؛ اندیشة ترقی یا حکومت قانون؛ تهران: انتشارات خوارزمی، 1351.
آرینپور، یحیی؛ از صبا تا نیما؛ ج1، تهران: انتشارات زوار، [بیتا].
باومن، زیگمون؛ مدرنیته و مدرنیسم؛ ترجمة حسینعلی نوذری؛ چاپشده در حسینعلی نوذری؛ مدرنیته و مدرنیسم سیاست، فرهنگ و نظریههای اجتماعی؛ تهران: انتشارات نقش جهان، 1379.
هابرماس، یورگن؛ «مدرنیته پروژة ناتمام: مدرنیته در برابر پستمدرنیته»؛ چاپشده در حسینعلی نوذری؛ مدرنیته و مدرنیسم سیاست، فرهنگ و نظریههای اجتماعی؛ تهران: انتشارات نقش جهان، 1379.