خشونت برخط (آنلاین) علیه زنان از منظر حقوق بین‌الملل بشر

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 دانشیار دانشگاه قم

2 کارشناس ارشد حقوق بین الملل دانشگاه قم

3 دانشجوی دکتری حقوق بین الملل دانشگاه قم

چکیده

ویژگی­های منحصربه‌فرد فضای سایبر ازجمله جهان‌شمولی، نبود مرزهای سرزمینی، گمنامی کاربران و سهولت در جعل هویت، شرایطی را ایجاد کرده تا هنجارشکنان همانند جهان فیزیکی، تهدیداتی را متوجه اشخاص کنند. یکی از اصلی‌ترین و پرمخاطره‌ترین تهدیدات در این فضا، اقدامات متخلفانه­ای است که زنان و دختران را در فضای برخط (آنلاین) نشانه می‌گیرند. ایراد خشونت علیه زنان در فضای برخط پیامدهایی دارد که سلامت جسمانی و روانی آنان را به مخاطره می‌اندازد، موجب تقویت تبعیض جنسیتی می‌شود و ناقض موازین حقوق بشری مرتبط با بانوان است. حق بر آزادی بیان و دسترسی آزاد به اطلاعات و حق بر خلوت و حمایت از حریم خصوصی از موازین حقوق بشری قابل‌اعمال در جهت صیانت از زنان در برابر خشونت برخط است. نوشتار حاضر، از رهگذر شیوة توصیفی ـ تحلیلی و با تحلیل منابع حقوقی این حوزه می­کوشد به تأمل دربارة خشونت برخط علیه زنان در چارچوب قواعد و موازین حقوق بشری دست یازد. فرض اساسی این مقاله بر این مبنا استوار است که اِعمال هم‌زمان مقررات و سیاست­های مدون دولتی و در کنار آن، توسل به رویکرد خودانتظامی با بهره­برداری از ویژگی­های انحصاری فضای سایبر در کاهش خشونت برخط علیه زنان راهگشا خواهد بود.

کلیدواژه‌ها


1. آیتی، حمید؛ آزادی عقیده و بیان؛ تهران: انتشارات فردوسی، زمستان 1373.

2. توحیدی، احمدرضا؛ «تحول حقوق زنان و خانواده در اسناد بین­المللی، منطقه­ای و حقوق ملی»؛ مطالعات راهبردی زنان، ش57، پاییز 1391.

3. سیدسعادتی، فهیمه؛ «صیانت از حریم خصوصی در فضای مجازی بر اساس هنجارهای اسلامی»؛ راهبرد فرهنگ، دورة 6، ش23، پاییز 1392.

4. شکیب­نژاد، احسان؛ قانون‌گذاری در فضای سایبر از منظر حقوق بین­الملل؛ تهران: مؤسسة مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش، 1396.

5. عظیم­زاده، شادی؛ «پویایی جلوه‌های سیاست جنایی در حمایت از زنان بزه‌دیدة خشونت»؛ مجلة حقوقی دادگستری، ش52 و 53، پاییز و زمستان 1384.

6. زمانی، سیدقاسم و شیما عطار؛ «حقوق بشر و حق بر فراموش شدن در عصر فناوری­های نوین اطلاعاتی»؛ مجلة حقوقی بین­المللی، ش55، 1395.

7. زینالی، حمزه؛ «اثرات فقدان حمایت کیفری مناسب از زنان بر بزه­دیدگی آنها»؛ رفاه اجتماعی، دورة 3، ش13، تابستان 1383.

8. فتحی، یونس و خیرالله شاهمرادی؛ «گستره و قلمرو حریم خصوصی در فضای مجازی»؛ مجلة حقوقی دادگستری، دورة 81، ش99، پاییز 1396.

9. قاری سیدفاطمی، سیدمحمد؛ حقوق بشر در جهان معاصر: جستارهایی تحلیلی از حق­ها و آزادی­ها؛ دفتر دوم، تهران: مؤسسة مطالعات و پژوهش­های حقوقی شهر دانش، 1388.

10. قراچورلو، رُزا؛ «بررسی خشونت نسبت به زنان با تأکید بر خشونت علیه زنان در ایران و گزارش خانم دکتر یاکین ارتورک، گزارشگر ویژة موضوعی سازمان ملل متحد»؛ [بی‌جا]: وکالت، [بی­تا].

11. مشهدی، علی، موسی کرمی و حسین حبیبی کُجیدی؛ «اسیدپاشی بر روی زنان از منظر نظام حقوقی اسلام و نظام بین­المللی حقوق بشر»؛ پژوهش­های تطبیقی حقوق اسلام و غرب، دورة 4، ش2 (12)، تابستان 1396.

12. مقدم، مریم؛ «تأثیر فضای مجازی بر خشونت علیه زنان»؛ آفاق علوم انسانی، ش5، 1396.

13. هیک، استیون، اف. ادوارد هلپین و اریک هوسکینز؛ حقوق بشر و اینترنت؛ ترجمة سیدقاسم زمانی و مهناز بهراملو؛ چ2، تهران: خرسندی، 1385.

14. Bedi, Monu; "Facebook and Interpersonal Privacy: Why the Third Party Doctrine Should Not Apply"; Boston College Law Review, Vol. 54, No. 1, 2013.

15. Berman, Alan; "Human Rights Law and Racial Hate Speech Regulation in Australia: Reform and Replace?"; Georgia Journal of International & Comparative Law, vol. 44, 2015.

16. Boyd, Danah; "Social Network Sites as Networked Publics: Affordances, Dynamics, and Implications"; in Networked Self: Identity, Community and Culture on Social Network Sites, Routledge, New York, 2010.

17. Broadband Commission for Sustainable Development (BCSD); Cyber Violence against Women and Girls: A Worldـwide Wakeـup Call, A Report by the UN Broadband Commission for Digital Development Working Group on Broadband and Gender, October 2015.

18. Campbell, Heidi; "Religion and the Internet"; Communication Research Trends, Vol. 25, No. 1, 2006.

19. CEDAW; General recommendation No. 28 on the core obligations of States parties under article 2 of the Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women; 16 December 2010.

20. CEDAW; General Recommendation No. 34 on the Rights of Rural Women; 4 March 2016.

21. CEDAW; General Recommendation, No. 35on Genderـbased Violence against Women, Updating General Recommendation No. 19; 14 July 2017.

22. CERD; Jewish Community of Oslo v. Norway, Communication No. 30/2003; 15 August 2005, U.N. Doc. CERD/C/67/D/30/2003.

23. Commission on the Status of Women; "Report on the fiftyـseventh session"; 4ـ15 March 2013; E/2013/27.

24. Council of Europe; Convention on Preventing and Combating Violence against Women and Domestic Violence (Istanbul Convention); Treaty Series ـ No. 210, 11 May 2011.

25. Cox, Noel; "The regulation of cyberspace and the loss of national sovereignty"; Information and Communications Technology Law, Vol. 11, 2002.

26. European Institute for Gender Equality (EIGE); "Cyber violence against women and girls"; Black White Social Media Icons, 2017.

27. Foster, Neil; Freedom of Religion under Bills of Rights; (ed. Paul Bobie, Neville Rochow), Australia: University of Adelaide Press, 2012.

28. HRC; Promotion and Protection of all Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, including the Right to Development; 1 July 2015; A/HRC/29/L.16/Rev.1.

29. HRC; Promotion and Protection of all Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, including the Right to Development; 4 July 2018, A/HRC/38/L.10/Rev.

30. HRC; Promotion and Protection of all Human Rights, Civil, Political, Economic, Social and Cultural Rights, including the Right to Development; 29 June 2012, A/HRC/20/L.13.

31. HRC; Report of the Special Rapporteur on the Right to Privacy; 28 February 2018, A/HRC/37/62.

32. HRC; Report of the Working Group on the Issue of Discrimination against Women in Law and in Practice; 19 April 2013; A/HRC/23/50.

33. HRC; The Safety of Journalists; Resolution adopted by the Human Rights Council, 6 October 2016, A/HRC/RES/33/2.

34. InterـParliamentary Union; "Sexism, Harassment and Violence against Women Parliamentarians"; Issue Brief, 2016.

35. ITU; "ICT Facts and Figures"; July 2017, available at: www.itu.int/en/ITUـD/Statistics/Documents/facts/ICTFactsFigures2017.pdf (visited 2018).

36. Johnson, David R. & Post, David; "Law and BordersـThe Rise of Law in Cyberspace"; Stanford Law Review, Vol. 48, 1996.

37. Land, Molly; "Toward an International Law of the Internet"; New York Law School Legal Studies, Vol. 54, 2013.

38. Lessig, Lawrence; Code: Version 2.0; New York: Read How You Want, 2008.

39. Megarry, Jessica; "Online Incivility or Sexual Harassment? Conceptualising Women's Experiences in the Digital Age"; Women's Studies International Forum, Vol. 47, 2014.

40. Mund, Brian; "Social Media Searches and the Reasonable Expectation of Privacy"; The Yale Journal of Law & Technology, Vol. 19, 2017.

41. Netanel, Neil W.; "Cyberspace SelfـGovernance: A Skeptical View from Liberal Democratic Theory"; California Law Review, Vol. 88, Issue 2, 2000.

42. Nobles, M.R., Reyns, B.W., Fox, K.A. and Fisher, B.S.; "Protection against Pursuit: A Conceptual and Empirical Comparison of Cyberstalking and Stalking Victimization among a National Sample"; Justice Quarterly, Vol. 31, No. 6, 2014.

43. Obokata, Tom; Trafficking of Human Beings from a Human Right PerspectiveـTowards a Holistic Approach; Leiden: Martinus Nijhoff Publishers, 2006.

44. OSCE; New Challenges to Freedom of Expression: Countering Online Abuse of Female Journalists; Office of the Representative on Freedom of the Media Organization for Security and Coـoperation in Europe (OSCE), Luxembourg, 2016.

45. Pasricha, Japleen; "Violence’ Online in India: Cybercrimes Against Women & Minorities on Social Media"; Feminism in India, 2016.

46. Peterson, Jillian K & James Densley; "Cyber violence: What do we know and where do we go from here?"; College of Liberal Arts All Faculty Scholarship, Vol. 5, 2017.

47. Piper, Tina; "The Personal Information Protection and Electronic Documents" Act: A Lost Opportunity to Democratize Canada’s "Technological Society"; Dalhousie Law, Vol. 23, 2000.

48. Protocol of Maputo (Protocol to the African Charter on Human and Peoples' Rights on the Rights of Women in Africa), African Union; 11 July 2003.

49. SeguraـSerrano, Antonio; "International Regulation and the Role of International Law"; Max Plank Yearbook of United Nations Law, Vol. 10, 2006.

50. The United Nations Global Initiative to Fight Human Trafficking (UNGIFHT); The Vienna Forum Report: A Way forward to Combat Human Trafficking; New York: United Nation, 2008.

51. Twomey, Margaret E.; "Voluntary Disclosure of Information as a Proposed Standard for the Fourth Amendment's ThirdـParty Doctrine"; Michigan Telecommunications and Technology Law Review, Vol. 21, Issue 2, 2015.

52. UN Division for the Advancement of Women of the Department of Economic and Social Affairs (UNDAWDESA); Handbook for Legislation on Violence against Women; New York, UN Publications, 2010.

53. UN General Assembly; "Report of the SecretaryـGeneral inـdepth study on all Forms of Violence against Women"; 6 July 2006, A/61/122/Add.1.

54. UN General Assembly; The Right to Privacy in the Digital Age; 25 January 2017, A/RES/199/71.

55. UN General Assembly; Transforming our World: the 2030 Agenda for Sustainable Development; 21 October 2015, A/RES/70/1.

56. UN General Assembly;Convention on the Elimination of All Forms of Discrimination against Women (CEAFDAW); Resolution 34/180, 18 December 1979.

57. Jobin, Mathieu; "Cyberviolence: le discours masculiniste sur les femmes"; Le mouvement masculiniste au Québec: l’antiféminisme démasqué. Montréal, Les éditions du remueـménage; 2008.

58. Ikiz, Simruy; "Les violences à l’encontre des femmes sur les réseaux sociaux"; Topique; 2, 2018.