بازشناسی فقهی ماهیت جدایی زن از شوهر مفقود الاثر و حکم عده او

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیئت علمی پژوهشکده حج و زیارت

2 دانش‌آموخته سطح چهار حوزه و مدرس حوزه

چکیده

یکی از مسائل مهم باب طلاق، تکلیف همسر مرد مفقودالاثر است که طبق نظر مشهور فقها، این زن پس از گذشت چهار سال می‌تواند - با مراجعه به حاکم - از شوهر خود جدا شود؛ اما چگونگی تحقق این جدایی، برخاسته از اختلاف روایات است. درمجموع دو دسته روایات داریم که مطابق یکی، طلاق ولی شوهر و در صورت خودداری یا ولی نداشتن شوهر، طلاق حاکم لازم است و مطابق دستة دوم، امر حاکم به نگه داشتن عدة چهار ماه ‌و ده ‌روزه برای تحقق جدایی کافی است. مقتضای جمع صحیح این است که اگر ولی شوهر حاضر به طلاق است یا می‌توان او را وادار کرد، طلاق بر عهدة اوست؛ اما اگر ولی نباشد، حاکم باید زن را طلاق دهد و در مورد ولی غیرقابل اجبار، حاکم زن را به نگه داشتن عده امر می‌کند که این امر، حکم حکومتی بر ابطال عقد است. در مورد مقدار عدة ‌این جدایی نیز اختلاف است که با توجه به جمع موضوعی روایات، عده برای مفقودالاثر معلوم‌المکان، عدة طلاق و برای مجهول‌المکان، عده‌ای خاص به مدت چهار ماه و ده روز است.

کلیدواژه‌ها


 * قرآن کریم.

1. ابن‌ادریس حلی؛ السرائرالحاوی لتحریرالفتاوى؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1410ق.

2. ابن‌براج طرابلسی؛ المهذب؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1406ق.

3. ابن‌حزم؛ علی‌بن‌احمد‌بن‌سعید؛ المحلی بالآثار؛ بیروت: دارالفکر، [بی­تا].

4. ابن‌حمزه؛ الوسیلة إلى نیل الفضیلة؛ قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی، 1408ق.

5. ابن‌زهره؛ غنیةالنزوع إلى علمی‌الأصول والفروع؛ قم: مؤسسۀ امام صادق7، 1417ق.

6. آل عصفور، شیخ حسین؛ الأنواراللوامع فی شرح مفاتیح‌الشرائع؛ قم: مجمع البحوث‌العلمیه، [بی‌تا].

7. بحرانی، یوسف­بن­احمد؛ الحدائق‌الناضرة فی أحکام العترةالطاهرة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1405ق.

8. بیهقی، احمد‌بن‌حسین‌بن‌علی؛ السنن‌الکبری؛ بیروت: دارالکتب العلمیه، 1424ق.

9. جمال‌الدین حلی؛ المهذب‌البارع فی شرح المختصرالنافع؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1407ق.

10. حر عاملی؛ وسائل‌الشیعة؛ ‏قم: مؤسسۀ آل‌البیت:، 1409ق.

11. موسوی خمینی، سیدروح‌الله؛ تحریرالوسیلة؛ قم: مؤسسۀ مطبوعات دارالعلم، [بی‌تا].

12. خوانساری، سیداحمد؛ جامع‌المدارک فی شرح مختصرالنافع؛ قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، 1405ق.

13. خویی، سیدابوالقاسم؛ منهاج‌الصالحین؛ قم: نشر مدینۀالعلم، 1410ق.

14. سبحانی، جعفر؛ نظام‌الطلاق فی الشریعةالإسلامیة الغراء؛ قم: مؤسسۀ امام صادق7، 1414ق.

15. سلار دیلمی؛ المراسم‌العلویة والأحکام‌النبویة؛ قم: منشورات‌الحرمین، 1404ق‌.

16. سیدابوالحسن اصفهانی؛ وسیلةالنجاة (مع حواشی الإمام الخمینی)؛ قم: مؤسسۀ تنظیم و نشر آثار امام خمینی;، 1422ق.

17. شهید اول، محمدبن‌مکی؛ اللمعةالدمشقیة فی فقه‌الإمامیة؛ بیروت: دارالتراث -  الدارالإسلامیة، 1410ق.‌

18. شهید ثانی، زین­الدین­بن‌علی؛ الروضةالبهیة فی شرح اللمعةالدمشقیة؛ قم: کتاب‌فروشی داوری، 1410ق.

19. ــــــــــ؛ مسالک‌الافهام الی تنقیح شرایع‌الاسلام؛ قم: مؤسسۀ المعارف‌الاسلامیۀ، 1413ق.

20. صدوق، محمد‌بن‌علی‌بن‌بابویه؛ من لایحضره الفقیه؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1413ق.

21. ــــــــــ؛ المقنع؛ قم: مؤسسۀ امام هادى7، 1415ق.

22. طباطبایی حائری؛ ریاض‌المسائل؛ قم: مؤسسۀ آل‌البیت:، 1418ق.

23. طوسی، محمد‌بن‌حسن؛ المبسوط فی فقه‌الإمامیة؛ تهران: المکتبةالمرتضویة لإحیاء الآثارالجعفریة، 1387‌.

24. ــــــــــ؛ النهایة فی مجرد الفقه والفتاوى؛ بیروت: دارالکتاب العربی، 1400ق.

25. ــــــــــ؛ الخلاف؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1407ق «الف».

26. ــــــــــ؛ تهذیب‌الاحکام؛ تهران: دارالکتب ‌الإسلامی‍ة، 1407ق «ب».

27. علامه حلی، حسن­بن­یوسف؛ إرشاد‌الأذهان إلى أحکام‌الإیمان؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1410ق.

28. ــــــــــ؛ قواعدالأحکام فی معرفةالحلال والحرام، قم، دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1413ق «الف».

29. ــــــــــ؛ مختلف‌الشیعة فی أحکام‌الشریعة؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1413ق «ب».

30. ــــــــــ؛ تحریر الأحکام‌الشرعیة على مذهب‌الإمامیة؛ قم: مؤسسۀ امام صادق7، 1420ق.

31. ــــــــــ؛ تلخیص‌المرام فی معرفةالاحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1421ق.

32. فاضل هندی، محمدبن­حسن؛ کشف‌اللثام والإبهام عن قواعدالأحکام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1416ق.

33. فیض کاشانی، محسن­بن­شاه­مرتضی؛ الوافی؛ اصفهان: کتابخانۀ امام امیرالمؤمنین علی7، 1406ق.

34. ــــــــــ؛ الشافی فی العقائد والأخلاق والأحکام؛ تهران: دارنشر اللوح‌المحفوظ، 1425ق.

35. ــــــــــ؛ مفاتیح‌الشرائع؛ قم: کتابخانۀ آیت‌الله مرعشی نجفی، [بی­تا].

36. کلینی، محمد‌بن‌یعقوب؛ الکافی؛ تهران: دارالکتب‌الإسلامی‍ة، 1407ق.

37. مجلسی، محمدباقر؛ مرآۀالعقول فی شرح اخبار آل الرسول؛ تهران: دارالکتب‌الإسلامی‍ة، 1404ق.

38. محقق حلی، جعفر­بن­حسن؛ شرائع‌الإسلام فی مسائل‌الحلال والحرام؛ قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، 1408ق.

39. ــــــــــ؛ المختصرالنافع فی فقه‌الإمامیة؛ قم: مؤسسة المطبوعات‌الدینیة، 1418ق.‌

40. مظفر، محمدرضا؛ اصول‌الفقه؛ قم: مؤسسۀ اسماعیلیان، [بی­تا].

41. مفید، محمد‌بن‌محمد؛ المقنعة؛ قم: کنگرۀ جهانى هزارۀ شیخ مفید، 1413ق.

42. موسوی عاملی، سیدمحمدعلی؛ نهایة‌المرام فی شرح مختصر شرائع‌الإسلام؛ قم: دفتر انتشارات اسلامى وابسته به جامعۀ مدرسین حوزۀ علمیۀ قم، 1411ق.

43. نجفی، محمدحسن؛ جواهرالکلام؛ بیروت: دار إحیاء التراث‌العربی، 1404ق.‌

44. یحیی‌بن‌سعید حلی؛ الجامع ‌للشرائع؛ قم: مؤسسۀ سیدالشهدا7 العلمیه، 1405ق.

45. یزدی، سیدمحمدکاظم؛ تکملة العروةالوثقى؛ قم: کتاب‌فروشی داوری، 1414ق.